Het Oude Testament: Algemene Overzicht

✦

Onofficiële machinevertaling van de Engelse uitgave (tr. Alastair D. Pannell and Maurice Bucaille); niet nagekeken. Engels origineel.

Men vraagt zich af hoeveel lezers van het Oude Testament, indien men hen de bovenstaande vraag zou stellen, zouden antwoorden door te herhalen wat ze hadden gelezen in de inleiding van hun Bijbel. Ze zouden kunnen antwoorden dat, hoewel het door mensen is geschreven die door de Heilige Geest zijn geïnspireerd, de auteur God is.

Soms beperkt de auteur van de presentatie van de Bijbel zich tot het informeren van zijn lezer over deze bondige observatie, die alle verdere vragen beëindigt. Soms corrigeert hij dit door hem te waarschuwen dat er later details aan de oorspronkelijke tekst door mensen zijn toegevoegd, maar dat de litigeuze aard van een passage desalniettemin niet de algemene "waarheid" verandert die ervan uitgaat. Deze "waarheid" wordt zeer sterk benadrukt. De Kerkelijke Autoriteiten staan daarvoor verantwoordelijk, als het enige lichaam, met de hulp van de Heilige Geest, in staat om de gelovigen over dergelijke punten te verlichten. Aangezien de Concilies die in de Vierde eeuw werden gehouden, was het de Kerk die de lijst met Heilige Boeken uitvaardigde, bekrachtigd door de Concilies van Florence (1441), Trente (1546) en het Eerste Vaticaans Concilie (1870), om te vormen wat tegenwoordig bekend staat als de Canon. Onlangs, na zovele encyclieken, publiceerde het Tweede Vaticaans Concilie een tekst betreffende de Openbaring die uiterst belangrijk is. Het kostte drie jaar (1962-1966) van inspannende inspanning om deze te produceren. De overgrote meerderheid van de lezers van de Bijbel die deze zeer geruststellende informatie bovenaan een moderne editie vinden, is er behoorlijk tevreden mee en heeft nauwelijks gedacht dat het mogelijk was om ze te betwisten.

Wanneer men echter verwijst naar werken geschreven door geestelijken, niet bedoeld voor massapublicatie, realiseert men zich dat de vraag betreffende de authenticiteit van de boeken in de Bijbel veel complexer is dan men zou vermoeden a priori. Zoals bijvoorbeeld wanneer men de moderne publicatie in afzonderlijke delen van de Bijbel in het Frans raadpleegt, vertaald onder de leiding van de Bijbelse School van Jeruzalem [ Pub. Cerf, Parijs], lijkt de toon heel anders. Men realiseert zich dat het Oude Testament, net als het Nieuwe Testament, problemen oplevert met controversiële elementen die, voor het grootste deel, de auteurs van commentaren niet hebben verborgen.

We vinden ook zeer precieze gegevens in meer beknopte studies van een zeer objectief karakter, zoals de studie van Professor Edmond Jacob. Het Oude Testament (L'Ancien Testament) [ Pub. Presses Universitaires de France, Parijs "Que sais-je?" collectie]. Dit boek geeft een uitstekend algemeen overzicht.

Veel mensen zijn zich niet bewust, en Edmond Jacob wijst hierop, dat er oorspronkelijk een aantal teksten waren en niet slechts één. Rond de Derde eeuw v.Chr. waren er minstens drie vormen van de Hebreeuwse tekst: de tekst die de Masoretische tekst zou worden, de tekst die deels werd gebruikt voor de Griekse vertaling, en het Samaritische Pentateuch. In de Eerste eeuw v.Chr. was er een neiging om één tekst te vestigen, maar pas een eeuw na Christus werd de Bijbeltekst definitief vastgesteld.

Als we de drie vormen van de tekst hadden gehad, zou een vergelijking mogelijk zijn geweest, en zouden we een mening kunnen vormen over wat het origineel zou kunnen zijn. Helaas hebben we geen enkele idee. Behalve de Dode Zeerollen (Grot van Qumran) daterend uit een voorchristelijke periode nabij de tijd van Jezus, een papyrus van de Tien Geboden uit de Tweede eeuw n.Chr. met variaties ten opzichte van de klassieke tekst, en enkele fragmenten uit de Vijfde eeuw n.Chr. (Geniza van Caïro), dateert de oudste Hebreeuwse tekst van de Bijbel uit de Negende eeuw n.Chr.

De Septuagint was waarschijnlijk de eerste vertaling in het Grieks. Deze dateert uit de Derde eeuw v.Chr. en werd geschreven door joden in Alexandrië. Op deze tekst was het Nieuwe Testament gebaseerd. Het bleef gezaghebbend tot de Zevende eeuw n.Chr. De basis Griekse teksten die algemeen in gebruik zijn in de christelijke wereld, zijn afkomstig van de manuscripten die zijn gecatalogiseerd onder de titel Codex Vaticanus in Vaticaanstad en Codex Sinaiticus in het British Museum, Londen. Deze dateren uit de Vierde eeuw n.Chr.

Aan het begin van de vijfde eeuw n.Chr. was Saint Jerome in staat een tekst in het Latijn te produceren met behulp van Hebreeuwse documenten. Deze kwam later bekend te staan als de Vulgaat vanwege zijn brede verspreiding na de zevende eeuw n.Chr.

Voor de volledigheid vermelden we de Aramaïsche versie en de Syrische (Peshitta) versie, maar deze zijn onvolledig.

Al deze versies hebben specialisten in staat gesteld zogenaamde 'midden-weg' teksten samen te stellen, een soort compromis tussen de verschillende versies. Meerstemmige collecties zijn ook geproduceerd die de Hebreeuwse, Griekse, Latijnse, Syrische, Aramaïsche en zelfs Arabische versies naast elkaar plaatsen. Dit is het geval bij de beroemde Walton Bijbel (Londen, 1667). Voor de volledigheid vermelden we dat afwijkende Bijbelse concepties verantwoordelijk zijn voor het feit dat de verschillende christelijke kerken niet allemaal precies dezelfde boeken accepteren en tot nu toe geen identieke ideeën hebben over vertaling in dezelfde taal. De Oecumenische Vertaling van het Oude Testament is een werk van eenwording geschreven door talrijke katholieke en protestantse experts dat bijna voltooid is [Vertalersnotitie: Uitgegeven in december 1975 door Les Editions du Cerf en Les Bergers et les Mages, Parijs] en zou een werk van synthese opleveren.

Zo wordt het menselijk element in het Oude Testament als aanzienlijk gezien. Het is niet moeilijk te begrijpen waarom van versie tot versie, en van vertaling tot vertaling, met al de correcties die daaruit voortvloeien, het oorspronkelijke tekst gedurende meer dan tweeduizend jaar getransformeerd kon zijn.

 

Oorsprong van de bijbel

Voordat het een verzameling boeken werd, was het een volkstraditie die geheel leunde op het menselijk geheugen, oorspronkelijk het enige middel om ideeën over te dragen. Deze traditie werd gezongen.

"In een elementair stadium, schrijft E. Jacob, zingt elk volk; in Israël, zoals elders, ging poëzie vooraf op proza. Israël zong lang en goed; geleid door de omstandigheden van zijn geschiedenis naar de hoogten van vreugde en de diepten van wanhoop, nam deel met intense gevoelens aan alles wat hem overkwam, omdat alles in hun ogen een betekenis had, gaf Israël zijn lied een breed scala aan expressie". Ze zongen om de meest diverse redenen en E. Jacob noemt een aantal daarvan, waarvan de bijbehorende liederen in de Bijbel te vinden zijn: eetliederen, oogstliederen, liederen verbonden met werk, zoals het beroemde Bronlied (Numeri 21, 17), huwelijksliederen, zoals in het Hooglied, en klaagliederen. In de Bijbel bevinden zich talloze oorlogsliederen en daaronder het Lied van Deborah (Rechters 5, 1-32) dat Israëls overwinning verheerlijkt, gewenst en geleid door Yahweh Zelf, (Numeri 10, 35); "En telkens wanneer de ark (van verbond) vertrok, zei Mozes: 'Opgestaan, o Yahweh, en laat uw vijanden verspreid zijn; en laten hen die U haten voor U neervallen'".

Er zijn ook de Maximen en Spreekwoorden (Boek der Spreuken, Spreuken en Maximen van de Historische Boeken), woorden van zegen en vloek, en de wetten die aan de mens werden verordend door de Profeten bij ontvangst van hun goddelijke mandaat.

E. Jacobs merkt op dat deze woorden ofwel van generatie op generatie werden doorgegeven of via de sanctuaries werden gekanaliseerd in de vorm van een verslag van de geschiedenis van Gods uitverkend volk. Geschiedenis veranderde snel in fabels, zoals in de Fabel van Jotham (Rechters 9, 7-21), waar "de bomen uitgingen om een koning over hen aan te wijzen; en zij vroegen om de olijfboom, de vijgboom, de wijnstok en de distel", waardoor E. Jacob kan opmerken "geanimeerd door de behoefte om een goed verhaal te vertellen, werd de vertelling niet gestoord door onderwerpen of tijden waarvan de geschiedenis niet goed bekend was", waaruit hij concludeert:

"Het is waarschijnlijk dat wat het Oude Testament vertelt over Mozes en de patriarchen slechts ruwweg overeenkomt met de opeenvolging van historische feiten. De vertellers waren echter, zelfs in de fase van mondelinge overdracht, in staat om zo veel gratie en verbeeldingskracht in te zetten om uiteenlopende episodes met elkaar te vermengen, dat, al met al, zij in staat waren te presenteren als een geschiedenis die redelijk geloofwaardig was voor kritische denkers wat er aan het begin van de mensheid en de wereld gebeurde".

Er is goede reden om te geloven dat nadat het Joodse volk zich in Kanaän had gevestigd, aan het einde van de Dertiende eeuw v.Chr., het schrift werd gebruikt om de traditie te bewaren en door te geven. Er was echter geen volledige nauwkeurigheid, zelfs niet in wat voor mensen de grootste duurzaamheid vereist lijkt, d.w.z. de wetten. Van deze wetten, die verondersteld worden door Gods eigen hand te zijn geschreven, de Tien Geboden, werden in het Oude Testament in twee versies overgeleverd; Exodus (20,1-21) en Deuteronomium (5, 1-30). Ze zijn hetzelfde in geest, maar de variaties zijn voor de hand liggend. Er is ook een zorg om een groot geschreven overzicht bij te houden van contracten, brieven, lijsten van personen (Richters, hoge stadsfunctionarissen, stambomen), lijsten van offers en buit. Op deze manier werden archieven gecreëerd die documentatie verschaften voor de latere bewerking van definitieve werken, resulterend in de boeken die we vandaag hebben. Zo is er in elk boek een mengeling van verschillende literaire genres: het is aan de specialisten om de redenen te vinden voor deze vreemde verzameling documenten.

Het Oude Testament is een heterogeen geheel gebaseerd op een aanvankelijk orale traditie. Het is daarom interessant om het proces waarbij het werd samengesteld te vergelijken met wat er in een andere periode en op een andere plaats zou kunnen gebeuren, op het moment dat een primitieve literatuur werd geboren.

Laten we als voorbeeld nemen de geboorte van de Franse literatuur ten tijde van de Frankische koninklijkheid. Dezelfde orale traditie presideerde over de bewaring van belangrijke daden: oorlogen, vaak in de verdediging van het christendom, verschillende sensationele gebeurtenissen, waarbij helden zich onderscheidden, die eeuwen later bestemd waren om hofpoëten, chroniqueurs en auteurs van verschillende 'cycli' te inspireren. Op deze manier zouden vanaf de Elfde eeuw n.Chr. deze verhalende gedichten, waarin realiteit vermengd is met legende, verschijnen en het eerste monument in epische poëzie vormen. Het beroemdste van allemaal is Het Lied van Roland (La Chanson de Roland), een biografisch lied over een daad van wapenfeiten waarin Roland de commandant was van de achterhoede van keizer Karel de Grote op weg naar huis vanuit een expeditie in Spanje. Het offer van Roland is niet zomaar een episode verzonnen om aan de behoeften van het verhaal te voldoen. Het vond plaats op 15 augustus 778. In werkelijkheid was het een aanval door Basken die in de bergen woonden. Dit literaire werk is niet alleen legende; het heeft een historische basis, maar geen historicus zou het letterlijk nemen.

Deze parallel tussen de geboorte van de Bijbel en een seculiere literatuur lijkt exact te corresponderen met de realiteit. Het is geenszins bedoeld om de hele Bijbeltekst zoals we die vandaag kennen te relativeren tot de opslag van mythologische collecties, zoals zoveel doen van hen die systematisch het idee van God ontkennen. Het is volkomen mogelijk om te geloven in de realiteit van de Schepping, Gods overdracht aan Mozes van de Tien Geboden, Goddelijke tussenkomst in menselijke aangelegenheden, bijvoorbeeld ten tijde van Salomo. Dit weerhoudt ons er niet van om tegelijkertijd te overwegen dat wat ons is overgebracht de essentie is van deze feiten, en dat de details in de beschrijving aan een rigoureuze kritiek onderworpen moeten worden, om de reden dat het element van menselijke participatie in de transcriptie van oorspronkelijk orale tradities zo groot is.

 

De Boeken van het Oude Testament

Het Oude Testament is een verzameling werken van zeer uiteenlopende lengte en vele verschillende genres. Ze werden in verschillende talen geschreven over een periode van meer dan negenhonderd jaar, gebaseerd op orale tradities. Veel van deze werken werden gecorrigeerd en voltooid in overeenstemming met gebeurtenissen of speciale eisen, vaak in periodes die zeer ver van elkaar verwijderd waren.

Deze uitgebreide literatuur bloeide waarschijnlijk aan het begin van het Israëlische Koninkrijk, rond de Elfde eeuw v.Chr. Het was in deze periode dat een groep schrijvers verscheen onder de leden van het koninklijk huishouden. Zij waren cultiveerde mannen wier rol niet beperkt was tot het schrijven. De eerste onvolledige geschriften, genoemd in het voorafgaande hoofdstuk, kunnen uit deze periode stammen. Er was een speciale reden om deze werken op te schrijven; er waren een aantal liederen (eerder genoemd), de profetische orakels van Jacob en Mozes, de Tien Geboden en, op een meer algemeen niveau, de wetgevende teksten die een religieuze traditie vaststelden vóór de vorming van de wet. Al deze teksten vormen fragmenten verspreid hier en daar door de verschillende verzamelingen van het Oude Testament.

Pas iets later, mogelijk tijdens de Tiende eeuw v.Chr., werd de zogenaamde 'Yahvist' [Zo genoemd omdat God in deze tekst Jahweh wordt genoemd.] tekst van de Pentateuch geschreven. Deze tekst zou de ruggengraat vormen van de eerste vijf boeken die aan Mozes worden toegeschreven. Later zou de zogenaamde 'Elohist' [Zo genoemd omdat God in deze tekst Elohim wordt genoemd.] tekst worden toegevoegd, en ook de zogenaamde 'Sacerdotale' [Van de predikers in de Tempel te Jeruzalem.] versie. De initiële Yahvist tekst behandelt de oorsprong van de wereld tot de dood van Jacob. Deze tekst komt uit het zuidelijke koninkrijk, Juda.

Aan het einde van de Negenende eeuw en in het midden van de Achtste eeuw v.Chr. kreeg de profetische invloed van Elias en Elisa vorm en verspreidde zich. We hebben hun boeken vandaag de dag. Dit is ook de tijd van de Elohist tekst van de Pentateuch die een veel kleinere periode bestrijkt dan de Yahvist tekst, omdat deze zich beperkt tot feiten die betrekking hebben op Abraham, Jacob en Jozef. De boeken van Jozua en Rechters dateren uit deze tijd.

De Achtste eeuw v.Chr. zag het verschijnen van de schrijvende profeten: Amos en Hosea in Israël, en Micha in Juda.

In 721 v.Chr. betekende de val van Samaria het einde van het Koninkrijk Israël. Het Koninkrijk Juda nam zijn religieuze erfgoed over. De collectie van Spreuken dateert uit deze periode, onderscheidend vanwege de fusie in één boek van de Yahvist en Elohist teksten van de Pentateuch; op deze manier werd de Thora geconstitueerd. Deuteronomium werd op dit moment geschreven.

In de tweede helft van de Zevende eeuw v.Chr. viel de regering van Jozias samen met het verschijnen van de profeet Jeremia, maar zijn werk kreeg pas een eeuw later zijn definitieve vorm.

Vóór de eerste deportatie naar Babel in 598 v.Chr., verschenen de Boeken van Zefanja, Nahum en Habakuk. Ezechiël profeteerde reeds tijdens deze eerste deportatie. De val van Jeruzalem in 587 v.Chr. markeerde het begin van de tweede deportatie die duurde tot 538 v.Chr.

Het Boek van Ezechiël, de laatste grote profeet en de profeet van de ballingschap, werd pas na zijn dood door de schrijvers die zijn spirituele erfgenamen werden, gerangschikt in zijn huidige vorm. Dezezelfde schrijvers zouden Genesis in een derde versie, de zogenaamde 'Sacerdotale' versie, herzien voor het gedeelte van de Schepping tot de dood van Jacob. Op deze manier zou een derde tekst worden ingevoegd in de centrale structuur van de Yahvist en Elohist teksten van de Thora. We zullen later zien, in de boeken die ruwweg twee en vier eeuwen eerder werden geschreven, een aspect van de complexiteit van deze derde tekst. Het was op dit moment dat de klaagliederen verschenen.

Op bevel van Cyrus kwam in 538 v.Chr. een einde aan de deportatie naar Babylon. De joden keerden terug naar Palestina en de Tempel te Jeruzalem werd herbouwd. De activiteiten van de profeten begonnen opnieuw, resulterend in de boeken van Haggaï, Zacharia, het derde boek van Jesaja, Maleachi, Daniël en Baruch (waarvan de laatste in het Grieks is). De periode na de deportatie is ook de periode van de Boeken van Wijsheid: Spreuken werd definitief geschreven rond 480 v.Chr., Job in het midden van de Vijfde eeuw v.Chr., Prediker of Koheleth dateert uit de Derde eeuw v.Chr., evenals het Hooglied, Kronieken I & II, Ezra en Nehemia; Ecclesiasticus of Sirach verscheen in de Tweede eeuw v.Chr.; het Boek van Wijsheid en het Boek van Maccabees I & II werden een eeuw voor Christus geschreven. De Boeken Ruth, Esther en Jona zijn moeilijk te dateren. Hetzelfde geldt voor Tobit en Judith. Alle deze data worden gegeven met de begrijpelijkheid dat er latere aanpassingen hebben kunnen plaatsvinden, aangezien het pas circa een eeuw voor Christus was dat vorm werd gegeven aan de geschriften van het Oude Testament. Voor velen werd dit pas definitief een eeuw na Christus.

Het Oude Testament verschijnt aldus als een literair monument van het joodse volk, van zijn oorsprong tot de komst van het christendom. De boeken waaruit het bestaat, werden geschreven, voltooid en herzien tussen de Tiende en de Eerste eeuw v.Chr. Dit is op geen enkele wijze een persoonlijk standpunt over de geschiedenis van hun samenstelling. De essentiële gegevens voor deze historische overzicht werden ontleend aan de vermelding De Bijbel in de Encyclopedia Universalis [ Parijs, 1974 editie, Vol. a, blz. 246-263.] door J. P. Sandroz, een professor aan de Dominicaanse Faculteiten, Saulchoir. Om te begrijpen wat het Oude Testament vertegenwoordigt, is het belangrijk om deze informatie te behouden, die vandaag de dag correct is vastgesteld door hooggekwalificeerde specialisten.

Een Openbaring is vermengd in al deze geschriften, maar alles wat we vandaag bezitten, is wat mannen geschikt hebben bevonden om ons achter te laten. Deze mannen manipuleerden de teksten om zichzelf te plezieren, volgens de omstandigheden waarin ze zich bevonden en de noodzakelijkheden die ze moesten vervullen.

Wanneer deze objectieve gegevens worden vergeleken met die welke worden gevonden in diverse voorwoorden tot Bijbels die vandaag de dag bestemd zijn voor massaproductie, realiseert men zich dat feiten in deze op een geheel andere manier worden gepresenteerd. Fundamentele feiten betreffende het schrijven van de boeken worden stilzwijgend overgeslagen, ambiguïteiten die de lezer misleiden, worden in stand gehouden, feiten worden tot een dergelijke mate geminimaliseerd dat een vals beeld van de werkelijkheid wordt overgebracht. Een groot aantal voorwoorden of inleidingen tot de Bijbel miskent de werkelijkheid op deze manier. In het geval van boeken die herhaaldelijk zijn aangepast (zoals de Pentateuch), wordt er gezegd dat bepaalde details later mogelijk zijn toegevoegd. Er wordt een discussie gevoerd over een onbelangrijk passage van een boek, maar cruciale feiten die uitgebreide uiteenzettingen rechtvaardigen, worden stilzwijgend overgeslagen. Het is verontrustend om dergelijke onnauwkeurige informatie over de Bijbel voor massaproductie te zien.

 

De Thora of Pentateuch

Thora is de Semitische naam.

De Griekse uitdrukking, die ons in het Engels 'Pentateuch' geeft, duidt op een werk in vijf delen; Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium. Deze moesten de vijf primaire elementen vormen van de collectie van negenendertig banden die het Oude Testament vormen.

Deze groep teksten behandelt de oorsprong van de wereld tot de intrede van het joodse volk in Kanaän, het land dat hen was beloofd na hun ballingschap in Egypte, meer precies tot de dood van Mozes. De vertelling van deze feiten dient echter als een algemeen kader voor een beschrijving van de voorzieningen die zijn getroffen voor het religieuze en sociale leven van het joodse volk, vandaar de naam Wet of Thora.

Jodendom en christendom beschouwden eeuwenlang dat de auteur Mozes zelf was. Misschien was deze bevestiging gebaseerd op het feit dat God tegen Mozes zei (Exodus 17, 14): "Schrijf dit (de nederlaag van Amalek) als een herdenking in een Boek", of opnieuw, bij de Exodus uit Egypte, "Mozes schreef hun beginplaatsen op" (Numeri 33, 2), en ten slotte "En Mozes schreef deze wet" (Deuteronomium 31, 9). Vanaf de eerste eeuw voor Christus werd de theorie dat Mozes de Pentateuch schreef, gesteund; Flavius Josephus en Philo van Alexandrië handhaven dit.

Vandaag de dag is deze theorie volledig verlaten; iedereen is het hierover eens. Het Nieuwe Testament schrijft het auteurschap niettemin toe aan Mozes. Paulus, in zijn Brief aan de Romeinen (10, 5) waarbij hij uit Leviticus citeert, bevestigt dat "Mozes schrijft dat de man die rechtvaardigheid beoefent die gebaseerd is op de wet . . ." enzovoort. Johannes, in zijn Evangelie (5,46-47), laat Jezus de volgende woorden spreken: "Als je in Mozes geloofde, zou je in mij geloven, want hij schreef over mij. Maar als je zijn geschriften niet gelooft, hoe kun je dan mijn woorden geloven?" Hier zien we een voorbeeld van bewerking, omdat het Griekse woord dat overeenkomt met het origineel (geschreven in het Grieks) episteuete is, zodat de Evangelist een bevestiging in de mond van Jezus legt die totaal verkeerd is: het volgende demonstreert dit.

Ik leen de elementen van deze demonstratie van Vader de Vaux, Hoofd van de Bijbelschool van Jeruzalem. Hij prefateerde zijn Franse vertaling van Genesis in 1962 met een Algemene Inleiding tot de Pentateuch die waardevolle argumenten bevatte. Deze waren in tegenspraak met de bevestigingen van de Evangelisten over het auteurschap van het betreffende werk. Vader de Vaux herinnert ons eraan dat de "Joodse traditie die gevolgd werd door Christus en zijn Apostelen" tot het einde van de Middeleeuwen werd aanvaard. De enige persoon die deze theorie betwistte was Abenezra in de Twaalfde eeuw. Het was in de Zestiende eeuw dat Calstadt opmerkte dat Mozes niet de rekening van zijn eigen dood in Deuteronomium (34, 5-12) had kunnen schrijven. De auteur citeert vervolgens andere critici die weigeren Mozes een deel, althans, van de Pentateuch toe te schrijven. Het was vooral het werk van Richard Simon, vader van het Oratorium, Critical History of the Old Testament (Histoire critique du Vieux Testament) 1678, dat de chronologische moeilijkheden, de herhalingen, de verwarring van de verhalen en stilistische verschillen in de Pentateuch benadrukte. Het boek veroorzaakte een schandaal. R. Simon's lijn van argumentatie werd in de begin jaren van de Achttiende eeuw nauwelijks gevolgd in geschiedenisboeken. Op dat moment kwamen de verwijzingen naar oudheid vaak voort uit wat "Mozes had geschreven".

Men kan zich gemakkelijk voorstellen hoe moeilijk het was om een legende te bestrijden die versterkt werd door Jezus zelf, die, zoals we hebben gezien, deze in het Nieuwe Testament steunde. Het is aan Jean Astruc, Louis XV's dokter, dat we het beslissende argument verschuldigd zijn.

Door in 1753 zijn Conjectures on the original writings which it appears Moses used to compose the Book of Genesis (Conjectures sur les M'moires originaux dont il parait que Moyse s'est servi pour composer le livre de la Gen'se) te publiceren, legde hij de nadruk op de pluraliteit van bronnen. Hij was waarschijnlijk niet de eerste die dit opmerkte, maar hij had wel de moed om een observatie van primair belang publiek te maken: twee teksten, elk aangeduid door de manier waarop God genoemd werd, ofwel Yahweh of Elohim, lagen naast elkaar in Genesis. De laatste bevatte dus twee naast elkaar geplaatste teksten. Eichorn (1780-1783) maakte dezelfde ontdekking voor de andere vier boeken; toen Ilgen (1798) opmerkte dat één van de teksten geïsoleerd door Astruc, de tekst waarin God Elohim genoemd wordt, zelf verdeeld was in twee. De Pentateuch viel letterlijk uiteen.

De Negentiende eeuw zag een nog minutieuzer onderzoek naar de bronnen. In 1854 werden vier bronnen erkend. Ze werden genoemd de Jahvistische versie, de Elohistische versie, Deuteronomium, en de Priesterlijke versie. Het was zelfs mogelijk om ze te dateren:

  1. De Jahvistische versie werd geplaatst in de Negenende eeuw voor Christus (geschreven in Juda)

  2. De Elohistische versie was waarschijnlijk iets recenter (geschreven in Israël)

  3. Deuteronomium stamt uit de achtste eeuw v.Chr. voor sommigen (E. Jacob), en uit de tijd van Jozias voor anderen (Father de Vaux)

  4. De Sacerdotale versie stamt uit de periode van de ballingschap of na de ballingschap: zesde eeuw v.Chr.

Het valt te zien dat de ordening van de tekst van de Pentateuch minstens drie eeuwen beslaat.

Het probleem is echter nog complexer. In 1941 isoleerde A. Lods drie bronnen in de Jahvistische versie, vier in de Elohistische versie, zes in Deuteronomium, negen in de Sacerdotale versie, "zonder de toevoegingen te rekenen die verspreid zijn over acht verschillende auteurs" schrijft Father de Vaux. Meer recentelijk is er gedacht dat "veel van de constituties of wetten die in de Pentateuch voorkomen parallellen buiten de Bijbel hebben die veel verder teruggaan dan de data die aan de documenten zijn toegeschreven" en dat "veel van de verhalen van de Pentateuch een achtergrond veronderstellen die anders is dan - en ouder dan - die waaruit deze documenten zouden zijn voortgekomen". Dit leidt tot "een interesse in de vorming van tradities". Het probleem blijkt dan zo ingewikkeld dat niemand meer weet waar hij staat.

De veelvoudigheid van bronnen brengt tal van meningsverschillen en herhalingen met zich mee. Father de Vaux geeft voorbeelden van deze overlapping van tradities in het geval van de Vloed, de ontvoering van Jozef, zijn avonturen in Egypte, het verschil in namen betreffende dezelfde persoon, verschillende beschrijvingen van belangrijke gebeurtenissen.

Zo blijkt de Pentateuch te zijn samengesteld uit verschillende tradities die door zijn auteurs meer of minder behendig bijeengebracht zijn. De laatsten plaatsten hun compilaties soms naast elkaar en pasten de verhalen soms aan ter wille van synthese. Ze lieten onwaarschijnlijkheden en meningsverschillen in de teksten verschijnen, wat de moderne mens heeft doen leiden tot de objectieve studie van de bronnen.

Voor zover tekstkritiek betreft, levert de Pentateuch waarschijnlijk het meest voor de hand liggende voorbeeld van aanpassingen geleverd door de hand van de mens. Deze werden op verschillende momenten in de geschiedenis van het Joodse volk gemaakt, afkomstig van mondelinge tradities en teksten die van voorafgaande generaties waren doorgegeven. Het begon in de tiende of negende eeuw v.Chr. met de Jahvistische traditie die het verhaal overnam vanaf het allerbegin. Deze schetst het eigen bijzondere lot van Israël om "het terug te plaatsen in Gods groot ontwerp voor de mensheid" (Father de Vaux). Het werd afgerond in de zesde eeuw v.Chr. met de Sacerdotale traditie die nauwgezet is in zijn precieze vermelding van data en stambomen. [ We zullen in het volgende hoofdstuk zien, wanneer we worden geconfronteerd met moderne wetenschappelijke gegevens, in welke mate de auteurs van de Sacerdotale versie narratieve fouten hebben begaan met betrekking tot de oudheid van de mens op aarde, zijn positie in de tijd en het verloop van de Schepping. Het zijn uiteraard fouten die voortkomen uit manipulatie van de teksten.] Father de Vaux schrijft dat "de weinige verhalen die deze traditie van zichzelf heeft, getuigen van juridische preoccupaties: de sabbatrust bij voltooiing van de Schepping, het verbond met Noach, het verbond met Abraham en de besnijdenis, de aankoop van de Grot van Machpela die de Patriarchs land in Kanaän gaf". We moeten bedenken dat de Sacerdotale traditie stamt uit de tijd van de deportatie naar Babel en de terugkeer naar Palestina beginnend in 538 v.Chr. Er is dus een mengeling van religieuze en puur politieke problemen.

Voor Genesis alleen is de verdeling van het Boek in drie bronnen stevig vastgesteld: Vader de Vaux vermeldt in de commentaar bij zijn vertaling voor elke bron de passages in de huidige tekst van Genesis die erop leunen. Op basis van deze gegevens is het mogelijk om de bijdrage van de verschillende bronnen aan een van de hoofdstukken te bepalen. Zo kunnen we in het geval van de Schepping, de Vloed en de periode die loopt van de Vloed tot Abraham, die de eerste elf hoofdstukken van Genesis beslaan, in de Bijbelse tekst afwisselend een sectie van de Jahvistische en een sectie van de Priesterlijke teksten zien. De Elohistische tekst is niet aanwezig in de eerste elf hoofdstukken. De overlapping van Jahvistische en Priesterlijke bijdragen is hier heel duidelijk. Voor de Schepping en tot Noach (eerste vijf hoofdstukken) is de opzet eenvoudig: een Jahvistische passage wisselt af met een Priesterlijke passage van begin tot eind van de vertelling. Voor de Vloed en vooral hoofdstukken 7 en 8 bovendien wordt de indeling van de tekst volgens zijn bron teruggebracht tot zeer korte passages en zelfs tot een enkele zin. In iets meer dan honderd regels Engelse tekst verandert de tekst zeventien keer. Het zijn deze veranderingen die de onwaarschijnlijkheden en tegenstrijdigheden veroorzaken wanneer we de hedendaagse tekst lezen. (zie Tabel op pagina 15 voor schematische verdeling van bronnen)

 

De historische boeken

In deze boeken treden we de geschiedenis van het Joodse volk binnen, vanaf het moment dat ze naar het Beloofde Land kwamen (wat waarschijnlijk aan het einde van de Dertiende eeuw v.Chr. was) tot de deportatie naar Babylon in de Zesde eeuw v.Chr.

Hier wordt de nadruk gelegd op wat men zou kunnen noemen het 'nationale evenement' dat wordt gepresenteerd als de vervulling van het Goddelijke woord. In de vertelling is echter weinig aandacht besteed aan historische nauwkeurigheid: een werk zoals het Boek Jozua voldoet in de eerste plaats aan theologische bedoelingen. Met dat in gedachten benadrukt E. Jacob de voor de hand liggende tegenstrijdigheid tussen archeologie en de teksten in het geval van de vermeende vernietiging van Jericho en Ai.

Het Boek Rechters staat in het teken van de verdediging van het uitverkoren volk tegen omliggende vijanden en de steun die hen door God wordt gegeven. Het Boek is verschillende keren aangepast, zoals Vader A. Lef'vre met groot objectiviteit opmerkt in zijn Voorwoord bij de Crampon Bijbel. De verschillende inleidingen in de tekst en de appendices getuigen hiervan. Het verhaal van Ruth is aan de vertellingen in Rechters toegevoegd.


Tabel van de verdeling van de Jahvistische en
Priesterlijke teksten in hoofdstukken 1 tot 11 in Genesis)

Het eerste cijfer geeft de hoofdstuk aan.
Het tweede cijfer in haakjes geeft het aantal zinnen aan, soms verdeeld in twee delen, aangegeven door de letters a en b.

Letters: Y geeft Jahvistische tekst aan S geeft Priesterlijke tekst aan

Voorbeeld: De eerste regel van de tabel geeft aan: van Hoofdstuk 1, zin 1 tot Hoofdstuk 2, zin 4a, de tekst die in hedendaagse Bijbels wordt gepubliceerd, is de Priesterlijke tekst.

Hoofdstuk Zin tot Hoofdstuk Zin Tekst
1
2
5
6
6
7
7
7
7
7
7
7
7
7
7
8
8
8
8
8
8
8
9
9
9
10
10
10
10
11
11
(1)
(4b)
(1)
(1)
(9)
(1)
(6)
(7)
(11)
(12)
(13)
(16b)
(18)
(22)
(24)
(2b)
(3)
(6)
(13a)
(13b)
(14)
(20)
(1)
(18)
(28)
(8)
(20)
(24)
(31)
(1)
(10)

2
4
5
6
6
7

7


7
7
7
7
8

8
8


8
8
9
9
10
10
10
10
10
11
11

(4a)
(26)
(32)
(8)
(22)
(5)

(10)


(16a)
(17)
(21)
(23)
(2a)

(5)
(12)


(19)
(22)
(17)
(27)
(7)
(19)
(23)
(30)
(32)
(9)
(32)

S
Y
S
Y
S
Y
S
Y aangepast
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S
Y
S

Welk eenvoudigere voorbeeld kan er zijn van de manier waarop mensen de Bijbelse Schrift hebben gemanipuleerd?

Het Boek Samuel en de twee Boeken Koningen zijn bovenal biografische verzamelingen over Samuel, Saul, David en Salomo. Hun historische waarde is onderwerp van debat. Vanuit dit oogpunt vindt E. Jacob er talloze fouten in, omdat er soms twee en zelfs drie versies van hetzelfde gebeurtenis zijn. De profeten Elias, Elisa en Izajä figureren hier ook, waarbij elementen van geschiedenis en legende worden vermengd. Voor andere commentatoren, zoals Vader A. Lef'vre, "is de historische waarde van deze boeken fundamenteel."

Chronicles I & II, het Boek Ezra en het Boek Nehemia hebben een enkele auteur, genaamd 'de Chronieklier', die schreef in de Vierde eeuw v.Chr. Hij neemt de hele geschiedenis van de Schepping tot deze periode op, hoewel zijn stamboomtabelen slechts tot David gaan. In feite gebruikt hij vooral het Boek Samuel en het Boek Koningen, "mechanisch afschrijvend zonder rekening te houden met de inconsistenties" (E. Jacob), maar hij voegt niettemin precieze feiten toe die door de archeologie zijn bevestigd. In deze werken wordt zorg besteed aan het aanpassen van de geschiedenis aan de behoeften van de theologie. E. Jacob merkt op dat de auteur "soms de geschiedenis schrijft volgens de theologie". "Om het feit te verklaren dat koning Manasseh, die een godslasterlijke vervolger was, een lange en welvarende regering had, postuleert hij een bekering van de koning tijdens een verblijf in Assyrië (Chronicles II, 33/11) hoewel er geen melding van dit wordt gedaan in enige Bijbelse of niet-Bijbelse bron". Het Boek Ezra en het Boek Nehemia zijn zwaar bekritiseerd omdat ze vol staan met obscure punten, en omdat de periode waar ze betrekking op hebben (de Vierde eeuw v.Chr.) zelf niet erg goed bekend is, aangezien er weinig niet-Bijbelse documenten uit die periode zijn.

De Boeken Tobit, Judith en Esther worden ingedeeld bij de Historische Boeken. Daarin worden zeer grote vrijheden genomen met de geschiedenis. Eigen namen worden veranderd, karakters en gebeurtenissen worden verzonnen, allemaal voor de beste van religieuze redenen. Ze zijn in feite verhalen die bedoeld zijn om een moreel doel te dienen, bezaaid met historische onwaarschijnlijkheden en onnauwkeurigheden.

De Boeken Maccabeeën zijn van een heel ander ordeg. Ze geven een versie van gebeurtenissen die plaatsvonden in de Tweede eeuw v.Chr., die zo'n exacte weergave is van de geschiedenis van deze periode als men kan vinden. Het is daardoor dat ze rekenen tot verslagen van groot belang.

De verzameling boeken onder de titel 'historisch' is daarom zeer verschillend. De geschiedenis wordt zowel op een wetenschappelijke als op een grillige manier behandeld.

 

De profetische boeken

Onder deze titel vinden we de predikingen van verschillende profeten die in het Oude Testament afzonderlijk zijn geclassificeerd van de eerste grote profeten zoals Mozes, Samuel, Elias en Elisa, wier leerstellingen in andere boeken worden genoemd.

De profetische boeken bestrijken de periode van de Achtste tot de Tweede eeuw v.Chr.

In de Achtste eeuw v.Chr. waren er de boeken Amos, Hosea, Jesaja en Micha. De eerste is beroemd om zijn veroordeling van sociale onrechtvaardigheid, de tweede om zijn religieuze corruptie die leidt tot lichamelijk lijden (omdat hij gedwongen wordt een heidense cultushoreza te trouwen), zoals God lijdt voor de degradatie van Zijn volk maar hen toch Zijn liefde schenkt. Jesaja is een figuur van politieke geschiedenis. Hij wordt geraadpleegd door koningen en domineert gebeurtenissen; hij is de profeet van de grootsheid. Naast zijn persoonlijke werken worden zijn orakels gepubliceerd door zijn discipelen tot in de Derde eeuw v.Chr.: protesten tegen ongerechtigheden, angst voor Gods oordeel, proclameringen van bevrijding ten tijde van ballingschap en later bij de terugkeer van de joden naar Palestina. Het is zeker dat in het geval van de tweede en derde Jesaja, de profetische bedoeling wordt geparallelliseerd door politieke overwegingen die even duidelijk zijn als het daglicht. De prediking van Micha, een tijdgenoot van Jesaja, volgt dezelfde algemene ideeën.

In de Zevende eeuw v.Chr. disten Zecharia, Jeremia, Nahum en Habakuk zich door hun predikingen. Jeremia werd een martelaar. Zijn orakels werden verzameld door Baruch die ook wellicht de auteur is van de klaagliederen.

De periode van ballingschap in Babel aan het begin van de Zesde eeuw v.Chr. gaf aanleiding tot intense profetische activiteit. Ezechiël speelt een belangrijke rol als de trooster van zijn broeders, inspirerend hoop bij hen. Zijn visioenen zijn beroemd. Het Boek Obadja handelt over het lijden van een verslagen Jeruzalem.

Na de ballingschap, die ten einde kwam in 538 v.Chr., werd de profetische activiteit hervat met Zacharia en Maleachi die de wederopbouw van de Tempel aanmoedigden. Toen deze voltooid was, verschenen geschriften onder de naam Maleachi. Ze bevatten verschillende orakels van spirituele aard.

Men vraagt zich af waarom het Boek van Jona is opgenomen in de profetenboeken, terwijl het Oude Testament er geen echte tekst over geeft. Jona is een verhaal waaruit één principe feit naar voren komt: de noodzakelijke onderwerping aan de Goddelijke Wil.

Daniël is geschreven in drie talen (Hebreeuws, Aramees en Grieks). Volgens christelijke commentatoren is het een , verontrustende' Apocalyps vanuit historisch oogpunt. Het is waarschijnlijk een werk uit de Maccabaeënperiode, de Tweede eeuw v.Chr. De auteur wenste de geloof van zijn landgenoten te behouden, ten tijde van de 'gruwel van de verwoesting', door hen te overtuigen dat het moment van verlossing nabij was. (E. Jacob)

 

De boeken van poëzie en wijsheid

Deze vormen verzamelingen van onbetwistbare literaire eenheid. Voorop staan de Psalmen, het grootste monument van Hebreeuwse poëzie. Een groot aantal werd samengesteld door David en de anderen door priesters en levieten. Hun thema's zijn lofprijzingen, smekingen en meditatie, en ze vervulden een liturgische functie.

Het boek Job, het boek van wijsheid en vroomheid bij uitstek, dateert waarschijnlijk uit 400-500 v.Chr.

De auteur van 'Klaagliederen' over de val van Jeruzalem aan het begin van de Zesde eeuw v.Chr. kan zeer goed Jeremia zijn.

We moeten nogmaals de Hooglied vermelden, allegorische gezangen voornamelijk over Goddelijke liefde, het Boek der Spreuken, een verzameling van de woorden van Salomo en andere wijze mannen van het hof, en Prediker of Qohelet, waar aardse geluk en wijsheid worden bediscussieerd.

We hebben dus een verzameling werken met zeer verschillende inhoud, geschreven over minstens zeven eeuwen, met behulp van uiterst gevarieerde bronnen voordat ze werden samengevoegd in één werk.

Hoe kon deze verzameling, door de eeuwen heen, een onlosmakelijk geheel vormen en - met een paar variaties per gemeenschap - het boek worden dat de Judio-Christelijke Openbaring bevat? Dit boek werd in het Grieks de 'canon' genoemd vanwege het idee van onveranderlijkheid dat het overbrengt.

De amalgaam dateert niet uit de christelijke periode, maar uit het Jodendom zelf, waarschijnlijk met een primaire fase in de Zevende eeuw v.Chr. voordat latere boeken werden toegevoegd aan de reeds geaccepteerde. Het valt echter op te merken dat de eerste vijf boeken, die de Thora of Pentateuch vormen, altijd een bijzondere plaats hebben ingenomen. Zodra de proclamaties van de profeten (de voorspelling van een straf die in verhouding staat tot de misdragen) waren vervuld, was er geen moeilijkheid om hun teksten toe te voegen aan de boeken die al waren toegelaten. Hetzelfde gold voor de beloften van hoop die door deze profeten werden gegeven. Tegen de Tweede eeuw v.Chr. was de 'Canon' van de profeten gevormd.

Andere boeken, b.v. Psalmen, vanwege hun liturgische functie, werden geïntegreerd, samen met verdere geschriften, zoals Klaagliederen, het Boek der Wijsheid en het Boek Job.

Het Christendom, dat aanvankelijk Judio-Christendom was, is zorgvuldig bestudeerd - zoals we later zullen zien - door moderne auteurs, zoals Kardinaal Daniélou. Voordat het werd getransformeerd onder de invloed van Paulus, accepteerde het Christendom zonder problemen de erfenis van het Oude Testament. De auteurs van de Evangeliën hielden zich zeer strikt aan het laatste, maar terwijl er een 'zuivering' is gemaakt van de Evangeliën door de 'Apocryphen' uit te sluiten, werd dezelfde selectie niet noodzakelijk geacht voor het Oude Testament. Alles, of bijna alles, is geaccepteerd.

Wie zou er vóór het einde van de Middeleeuwen, tenminste in het Westen, ooit durven twisten aan enig aspect van deze uiteenlopende mengeling? Het antwoord is niemand, of bijna niemand. Van het einde van de Middeleeuwen tot het begin van de moderne tijd verschenen er een of twee critici; maar, zoals we al hebben gezien, hebben kerkelijke autoriteiten altijd hun eigen zin gekregen. Tegenwoordig is er zonder twijfel een oprechte tekstkritiek, maar zelfs als ecclesiastische specialisten veel van hun inspanningen hebben gewijd aan het onderzoeken van een veelheid aan gedetailleerde punten, hebben ze de voorkeur gegeven om niet te diep in te gaan op wat ze eufeïstisch 'moeilijkheden' noemen. Ze lijken er nauwelijks op uit om ze in het licht van moderne kennis te bestuderen. Ze kunnen wel parallellen met de geschiedenis vaststellen - vooral wanneer geschiedenis en Bijbelse verhalen het eens zijn - maar tot nu toe hebben ze zich niet gecommitteerd aan een openhartige en grondige vergelijking met wetenschappelijke ideeën. Ze beseffen dat dit mensen zou aanzetten tot het betwisten van noties over de waarheid van de Joods-Christelijke Schriftteksten, die tot nu toe onbetwist zijn gebleven.

 

Het Oude Testament en de bevindingen van de wetenschap

Weinig van de onderwerpen die in het Oude Testament aan bod komen, en evenzo in de Evangelies, leiden tot een confrontatie met de gegevens van de moderne kennis. Wanneer er toch een onverenigbaarheid optreedt tussen de Bijbeltekst en de wetenschap, dan is dit op uiterst belangrijke punten.

Zoals we al hebben gezien in het voorafgaande hoofdstuk, werden er historische fouten in de Bijbel gevonden en we hebben verschillende van deze aangehaald, die zijn opgemerkt door Joodse en Christelijke experts in exegese. De laatsten hebben er uiteraard een neiging toe om het belang van dergelijke fouten te minimaliseren. Ze vinden het heel natuurlijk voor een heilige auteur om historische feiten in overeenstemming met de theologie te presenteren en om geschiedenis te schrijven om aan bepaalde behoeften te voldoen. Verderop, in het geval van het Evangelie volgens Matteüs, zullen we dezelfde vrijheden zien worden genomen met de werkelijkheid en dezelfde commentaren die erop gericht zijn om als werkelijkheid te laten doorgaan wat in tegenspraak is daarmee. Een logisch en objectief denkend persoon kan niet tevreden zijn met deze procedure.

Vanuit een logisch oogpunt is het mogelijk een groot aantal tegenstrijdigheden en onwaarschijnlijkheden te isoleren. Het bestaan van verschillende bronnen die mogelijk bij het schrijven van een beschrijving zijn gebruikt, kan de oorsprong zijn van twee verschillende presentaties van hetzelfde feit. Dit is niet alles; verschillende aanpassingen, latere toevoegingen aan de tekst zelf, zoals de commentaren die a posteriori werden toegevoegd en later in de tekst werden opgenomen toen een nieuwe kopie werd gemaakt - deze worden volkomen erkend door specialisten in tekstkritiek en heel openlijk benadrukt door sommigen van hen. Alleen al in het geval van de Pentateuch heeft pater de Vaux in de Algemene Inleiding voorafgaand aan zijn vertaling van Genesis (pagina's 13 en 14) aandacht gevestigd op talloze meningsverschillen. We zullen ze hier niet citeren, omdat we ze later in deze studie zullen citeren. De algemene indruk die men krijgt is dat men de tekst niet tot de letter moet volgen.

Hier is een zeer typisch voorbeeld:

In Genesis (6, 3) besluit God vlak voor de Zondvloed voortaan de levensduur van de mens te beperken tot honderd twintig jaar, "... zijn dagen zullen honderd en twintig jaar zijn". Verderop echter, zien we in Genesis (11, 10-32) dat de tien nakomelingen van Noach levensduren hadden die variëren van 148 tot 600 jaar (zie tabel in dit hoofdstuk met de nakomelingen van Noach tot Abraham). De tegenstrijdigheid tussen deze twee passages is heel duidelijk. De verklaring is elementair. De eerste passage (Genesis 6, 3) is een Yahvist tekst, die waarschijnlijk dateert, zoals we al hebben gezien, uit de tiende eeuw v.Chr. De tweede passage in Genesis (11, 10-32) is een veel recentere tekst (zesde eeuw v.Chr.) uit de Sacerdotale versie. Deze versie is de oorsprong van deze genealogieën, die zo precies zijn in hun informatie over levensduren als ze onwaarschijnlijk zijn wanneer ze en masse worden genomen.

Het is in Genesis dat we de meest duidelijke onverenigbaarheden met de moderne wetenschap vinden. Deze betreffen drie essentiële punten:

  1. de schepping van de wereld en haar fasen;

  2. de datum van de schepping van de wereld en de datum van het verschijnen van de mens op aarde;

  3. de beschrijving van de zondvloed.

 

De schepping van de wereld

Zoals vader de Vaux opmerkt, begint Genesis "met twee naast elkaar geplaatste beschrijvingen van de Schepping". Wanneer we ze bekijken vanuit het oogpunt van hun compatibiliteit met moderne wetenschappelijke gegevens, moeten we ze afzonderlijk bekijken.


Eerste Beschrijving van de Schepping

De eerste beschrijving beslaat het eerste hoofdstuk en de allereerste verzen van het tweede hoofdstuk. Het is een meesterwerk van onjuistheid vanuit wetenschappelijk oogpunt. Het moet alinea voor alinea worden onderzocht. De tekst die hier wordt weergegeven, is afkomstig van de Revised Standard Version of the Bible. [ Pub. w. M. Collins & Sons for the British and Foreign Bible Society, 1952.]

Hoofdstuk 1, verzen 1 & 2:

"In het begin schiep God de hemel en de aarde. De aarde was zonder vorm en leeg, en duisternis was over de afgrond; en de Geest van God bewoog zich over het oppervlak van de wateren."

Het is heel goed mogelijk om toe te geven dat er vóór de Schepping van de Aarde, wat de Universe zou worden zoals wij die kennen, duisternis heerste. Het noemen van het bestaan van water in deze periode is echter eenvoudigweg pure verbeelding. In het derde deel van dit boek zullen we zien dat er alle aanwijzingen zijn dat er in de initiële fase van de vorming van het universum een gasvormige massa bestond. Het is een fout om water daarin te plaatsen.

Verzen 3 tot 5:

"En God zei: 'Laat er licht zijn', en er was licht. En God zag dat het licht goed was; en God scheidde het licht van de duisternis. God noemde het licht Dag, en de duisternis noemde hij Nacht. En er was avond en er was morgen, de eerste dag."

Het licht dat in het Universum circuleert, is het resultaat van complexe reacties in de sterren. We zullen er in het derde deel van dit werk op terugkomen. Op dit punt in de Schepping, volgens de Bijbel, waren de sterren echter nog niet gevormd. De "lichten" van het firmament worden pas in vers 14 genoemd, toen ze op de Vierde dag werden geschapen, "om de dag van de nacht te scheiden", "om licht te geven op aarde"; wat allemaal correct is. Het is echter onlogisch om het resultaat (licht) op de eerste dag te noemen, terwijl de oorzaak van dit licht drie dagen later werd geschapen. Het feit dat het bestaan van avond en morgen op de eerste dag wordt geplaatst, is bovendien puur verbeelding; het bestaan van avond en morgen als elementen van een enkele dag is slechts denkbaar na de schepping van de aarde en haar rotatie onder het licht van haar eigen ster, de Zon!

-verzen 6 tot 8:
"En God zei: 'Laat er een firmament zijn in het midden van de wateren, en laat het de wateren scheiden van de wateren.' En God maakte het firmament en scheidde de wateren die onder het firmament waren van de wateren die boven het firmament waren. En zo was het. En God noemde het firmament Hemel. En er was avond en er was morgen, de tweede dag."

De mythe van de wateren wordt hier voortgezet met hun scheiding in twee lagen door een firmament dat bij de beschrijving van de zondvloed toestaat dat de wateren boven doorheen stromen en op de aarde vloeien. Dit beeld van de deling van de wateren in twee massa's is wetenschappelijk onaanvaardbaar.

-verzen 9 tot 13:
"En God zei: 'Laat de wateren onder de hemel samengebracht worden tot één plaats, en laat het droge land verschijnen.' En het was zo. God noemde het droge land Aarde, en de wateren die samengebracht waren, noemde hij Zeeën. En God zag dat het goed was. En God zei: 'Laat de aarde vegetatie voortbrengen, planten die zaad voortbrengen, en vruchtbomen die vruchten voortbrengen waarin hun zaad is, elk naar zijn soort op de aarde.' En het was zo. De aarde bracht vegetatie voort, planten die zaad voortbrachten naar hun eigen soort, en bomen die vruchten voortbrachten waarin hun zaad was, elk naar zijn soort. En God zag dat het goed was. En er was avond en er was morgen, een derde dag."

Het feit dat continenten opkwamen in de periode in de geschiedenis van de aarde, toen deze nog bedekt was met water, is wetenschappelijk best aanvaardbaar. Wat totaal onhoudbaar is, is dat een hooggeorganiseerd plantenrijk met voortplanting door zaad kon verschijnen vóór het bestaan van de zon (in Genesis verschijnt deze niet voordat de vierde dag), en evenzo het vaststellen van afwisselende nachten en dagen.

-verzen 14 tot 19:
"En God zei: 'Laat er lichten zijn in de hemelkoepels om de dag van de nacht te scheiden; en laten ze voor tekens en voor seizoenen en voor dagen en jaren zijn, en laten ze lichten zijn in de hemelkoepels om licht te geven op de aarde.' En het was zo. En God maakte de twee grote lichten, het grotere licht om de dag te beheersen, en het kleinere licht om de nacht te beheersen; hij maakte ook de sterren. En God plaatste ze in de hemelkoepel om licht te geven op de aarde, om te heersen over de dag en over de nacht, en om het licht van de duisternis te scheiden. En God zag dat het goed was. En er was avond en er was morgen, een vierde dag."

Hier is de beschrijving van de Bijbelse auteur acceptabel. De enige kritiek die men op deze passage zou kunnen uiten, is de positie die deze inneemt in de beschrijving als geheel. Aarde en Maan zijn, zoals we weten, afkomstig van hun oorspronkelijke ster, de Zon. Om de schepping van de Zon en de Maan na de schepping van de Aarde te plaatsen, is in strijd met de meest gevestigde ideeën over de vorming van de elementen van het Zonnestelsel.

-verzen 20 tot 30:
"En God zei: 'Laat de wateren zwermen van levende wezens voortbrengen, en laten vogels vliegen boven de aarde over de hemelkoepel.' Zo schiep God de grote zeemonsters en elk levend wezen dat beweegt, waarmee de wateren zwermen, naar hun soort, en elke gevleugelde vogel naar zijn soort. En God zag dat het goed was. En God sprak tot hen zegende: 'Wees vruchtbaar en vermenigvuldig u en vul de wateren in de zeeën, en laten de vogels vermenigvuldigen op de aarde.' En er was avond en er was morgen, een vijfde dag."

Deze passage bevat stellingen die onacceptabel zijn.
Volgens Genesis begon het dierenrijk met het verschijnen van zeedieren en gevleugelde vogels. De Bijbelse beschrijving informeert ons dat het pas de volgende dag was - zoals we in de volgende verzen zullen zien - dat de aarde zelf werd bevolkt door dieren.

Het is zeker dat de oorsprong van het leven uit de zee kwam, maar deze vraag zal pas in het derde deel van dit boek worden behandeld. Uit de zee werd de aarde, zo te zeggen, gekoloniseerd door het dierenrijk. Het is van dieren die op het aardoppervlak leven, en in het bijzonder van één reptielensoort die in het Tweede tijdperk leefde, dat wordt gedacht dat de vogels afstammen. Talrijke biologische kenmerken die beide soorten gemeen hebben, maken deze deductie mogelijk. De landdieren worden echter pas op de zesde dag in Genesis genoemd; na het verschijnen van de vogels. Deze volgorde van verschijnen, landdieren na vogels, is dus niet acceptabel.

-verzen 24 tot 31:
"En God zei: 'Laat de aarde levende wezens voortbrengen naar hun soort: vee en kruipende dingen en wilde dieren van de aarde naar hun soort.' En zo was het. En God maakte de wilde dieren van de aarde naar hun soort en het vee naar hun soort, en alles wat over de grond kruipt naar zijn soort. En God zag dat het goed was."

"Toen zei God: 'Laten wij de mens maken naar ons beeld, naar onze gelijkenis; en laten zij heersen over de vissen der zee en over de vogels des hemels en over het vee en over alle de aarde en over alle kruipende dingen die over de aarde kruipen.' "

"Zo schiep God de mens naar zijn beeld, naar Gods beeld schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij hen."

"En God sprak tot hen: 'Wees vruchtbaar en vermenigvuldig u en vervul de aarde en onderwerp haar; en heers over de vissen der zee en over de vogels des hemels en over alle levende wezens die op de aarde kruipen.' En God zei: 'Zie, Ik heb u gegeven alles wat plant voortbrengt dat zaad heeft, dat op het aangezicht der aarde is, en elke boom die zaad heeft in zijn vrucht; dat zal u tot voedsel zijn. En aan elk dier der aarde, en aan elke vogel des hemels, en aan alles wat over de aarde kruipt, alles wat de adem des levens heeft, heb Ik elk groen plant gegeven tot voedsel.' En zo was het. En God zag alles wat Hij gemaakt had, en zie, het was zeer goed. En er was avond en er was morgen, een zesde dag."

Dit is de beschrijving van de voltooiing van de Schepping. De auteur vermeldt alle levende wezens die eerder niet genoemd werden en beschrijft de verschillende soorten voedsel voor mens en dier.

Zoals we gezien hebben, was de fout om het verschijnen van de wilde dieren van de aarde na dat van de vogels te plaatsen. Het verschijnen van de mens staat echter correct na de andere soorten levende wezens.

De beschrijving van de Schepping eindigt in de eerste drie verzen van Hoofdstuk 2:

"Aldus waren de hemelen en de aarde volbracht, en al hun leger (sic). En op de zevende dag voltooide God zijn werk, dat Hij gedaan had, en Hij rustte op de zevende dag van al zijn werk, dat Hij gedaan had. Zo sprak God de zevende dag tot zegen en hield die heilig, omdat God op die dag rustte van al zijn werk, dat Hij gedaan had in de schepping;"

"Dit zijn de geslachten van de hemelen en de aarde, toen zij geschapen werden."

Deze beschrijving van de zevende dag roept om een commentaar op.

Ten eerste de betekenis van bepaalde woorden. De tekst is ontleend aan de Revised Standard Version van de Bijbel, zoals hierboven vermeld. Het woord 'leger' betekent hier, waarschijnlijk, de veelheid van wezens die geschapen zijn. Wat de uitdrukking 'Hij rustte' betreft, dit is een manier om het Hebreeuwse woord 'shabbath' te vertalen, waaruit de Joodse rustdag is afgeleid, vandaar de uitdrukking in het Engels 'sabbath'.

Het is heel duidelijk dat de 'rust' die God wordt toegeschreven na zijn zes dagen werk een legende is. Er is niettemin een verklaring voor dit alles. We moeten bedenken dat de beschrijving van de schepping die hier wordt onderzocht afkomstig is van de zogenaamde Sacerdotale versie, geschreven door priesters en schrijvers die de spirituele opvolgers waren van Ezechiël, de profeet van de ballingschap in Babel, die schreef in de zesde eeuw v.Chr. We hebben al gezien hoe de priesters de Jahwistische en Elohistische versies van Genesis hebben overgenomen en naar hun eigen beeld hebben omgevormd, in overeenstemming met hun eigen bezigheden. Vader de Vaux heeft geschreven dat het 'legalistische' karakter van deze geschriften zeer essentieel was. Een overzicht hiervan is hierboven al gegeven.

Terwijl de Jahvistische tekst van de Schepping, geschreven enkele eeuwen voordat de Priesterlijke tekst, geen melding maakt van Gods sabbat, genomen na de vermoeidheid van een week arbeid, brengen de auteurs van de Priesterlijke tekst deze in hun beschrijving aan. Zij verdelen deze in afzonderlijke dagen, met de zeer precieze aanduiding van de dagen van de week. Ze bouwen deze op rond de sabbatdag van rust die ze aan de gelovigen moeten rechtvaardigen door te wijzen op het feit dat God de eerste was die deze respecteerde. Na deze praktische noodzaak heeft de volgende beschrijving een schijnbaar logische religieuze orde, maar in feite staan wetenschappelijke gegevens ons toe de laatste als grillig van aard te kwalificeren.

Het idee dat opeenvolgende fasen van de Schepping, zoals gezien door de Priesterlijke auteurs in hun wens mensen aan te zetten tot religieuze observatie, in de ruimte van één week zijn samengeperst, is een idee dat niet te verdedigen is vanuit wetenschappelijk oogpunt. Vandaag de dag zijn we volkomen bewust dat de vorming van het Universum en de Aarde plaatsvond in fasen die zeer lange perioden in beslag namen. (In het derde deel van dit werk zullen we deze vraag onderzoeken wanneer we komen kijken naar de Koranische gegevens over de Schepping). Zelfs als de beschrijving eindigde op de avond van de zesde dag, zonder de zevende dag te noemen, de 'sabbat' waarop God wordt gezegd te hebben gerust, en zelfs als, zoals in de Koranische beschrijving, we toegestaan zouden worden te denken dat het in feite ongedefinieerde perioden waren in plaats van daadwerkelijke dagen, de Priesterlijke beschrijving zou nog steeds niet acceptabel zijn. De opeenvolging van episodes die het bevat, is een absolute contradictie met elementaire wetenschappelijke kennis.

Het mag dus gebleken zijn dat de Priesterlijke beschrijving van de Schepping een fantasievolle en ingenieuze fabricage is. Het doel ervan was heel anders dan het bekendmaken van de waarheid.

 

Tweede Beschrijving

De tweede beschrijving van de Schepping in Genesis volgt onmiddellijk op de eerste zonder commentaar of overgangsstuk. Het roept dezelfde bezwaren niet op.

We moeten bedenken dat deze beschrijving ruwweg driehonderd jaar ouder is en zeer kort is. Het laat meer ruimte voor de schepping van de mens en het aardse paradijs dan voor de schepping van de Aarde en de Hemelen. Het vermeldt dit zeer beknopt
(Hoofdstuk 2, 4b-7): "Op de dag dat Yahweh God de aarde en de hemelen maakte, toen er nog geen plant van het veld op de aarde was en geen kruid van het veld nog was opgekomen - want Yahweh God had nog geen regen op de aarde laten regenen, en er was geen mens om de grond te bewerken;

maar een vloed kwam op uit de aarde en waterde het gehele oppervlak van de grond - toen vormde Yahweh God de mens van stof uit de grond, en hij blies de adem des levens in zijn neusgaten; en de mens werd een levend wezen."

Dit is de Jahvistische tekst die voorkomt in de tekst van hedendaagse Bijbels. De Priesterlijke tekst werd er later aan toegevoegd, maar men kan zich afvragen of deze er oorspronkelijk zo kort was. Niemand is in staat te zeggen of de Jahvistische tekst in de loop van de tijd is ingekort. We weten niet of de paar regels die we bezitten alles bevatten wat de oudste Bijbelse tekst over de Schepping te zeggen had.

De Jahvistische beschrijving vermeldt niet de daadwerkelijke vorming van de Aarde of de Hemelen. Het maakt duidelijk dat toen God de mens schiep, er geen vegetatie op Aarde was (het was nog niet geregend), hoewel de wateren van de Aarde haar oppervlak hadden bedekt. De voortzetting van de tekst bevestigt dit: God plantte een tuin tegelijkertijd met de schepping van de mens. Het plantaardige koninkrijk verschijnt dus op Aarde tegelijkertijd met de mens. Dit is wetenschappelijk onjuist; de mens verscheen pas vele miljoenen jaren nadat de vegetatie al groeide. We weten niet hoeveel honderden miljoenen jaren er tussen de twee gebeurtenissen zitten.

Dit is de enige kritiek die men aan de Jahvisttekst kan aantekenen. Het feit dat deze de schepping van de mens niet in tijd relateert aan de vorming van de wereld en de aarde, in tegenstelling tot de Priestertekst, die ze in dezelfde week plaatst, bevrijdt deze van de ernstige bezwaren die tegen de laatste worden ingebracht.

 

De datum van de schepping van de wereld en de datum van het verschijnen van de mens op aarde

De Joodse kalender, die de gegevens bevat in het Oude Testament, plaatst de data van hierboven zeer precies. De tweede helft van het christelijke jaar 1975 komt overeen met het begin van het 5.736e jaar van de schepping van de wereld. De schepping van de mens volgde enkele dagen later, zodat hij dezelfde numerieke leeftijd heeft, geteld in jaren, als in de Joodse kalender.

Er moet waarschijnlijk een correctie worden aangebracht vanwege het feit dat de tijd oorspronkelijk in maanjaren werd berekend, terwijl de kalender die in het Westen wordt gebruikt gebaseerd is op zonnejaren. Deze correctie zou moeten worden aangebracht als men absoluut exact wil zijn, maar aangezien deze slechts 3% bedraagt, is deze van zeer weinig belang. Om onze berekeningen te vereenvoudigen, is het gemakkelijker om deze te negeren. Wat hier van belang is, is de ordegrootte. Het is daarom van weinig belang of onze berekeningen over een periode van duizend jaar dertig jaar afwijken. We komen dichter bij de waarheid als we deze Hebreeuwse schatting van de schepping van de wereld volgen en zeggen dat deze ongeveer zevenenzestig eeuwen voor Christus plaatsvond.

Wat vertelt moderne wetenschap ons? Het zou moeilijk zijn om te antwoorden op de vraag over de vorming van het Universum. Alleen kunnen we cijfers geven voor het tijdperk waarin het zonnestelsel werd gevormd. Het is mogelijk om een redelijke benadering hiervan te bereiken. De tijd tussen dit moment en het heden wordt geschat op vier en een halve miljard jaar. We kunnen daarom de marge meten die de stevig vastgestelde realiteit die we vandaag kennen, scheidt van de gegevens die uit het Oude Testament zijn afgeleid. We zullen hierop ingaan in het derde deel van dit werk. Deze feiten komen voort uit een nauwgezette studie van de Bijbeltekst. Genesis geeft zeer precieze informatie over de tijd die verstreken is tussen Adam en Abraham. Voor de periode vanaf de tijd van Abraham tot het begin van het christendom is de verstrekte informatie onvoldoende. Het moet worden aangevuld met andere bronnen.


1. Van Adam tot Abraham

Genesis geeft uiterst precieze genealogische gegevens in Hoofdstukken 4, 5, 11, 21 en 25. Ze betreffen alle voorouders van Abraham in rechte lijn terug naar Adam. Ze geven de lengte van de tijd die elke persoon heeft geleefd, de leeftijd van de vader bij de geboorte van de zoon en maken het daardoor gemakkelijk om de geboorte- en sterfdatums van elke voorouder in relatie tot de schepping van Adam te achterhalen, zoals de tabel aangeeft.

Alle gegevens die in deze tabel worden gebruikt, komen uit de Priestertekst van Genesis, de enige Bijbeltekst die informatie van dit soort biedt. Het kan worden afgeleid, volgens de Bijbel, dat Abraham 1.948 jaar na Adam werd geboren.


De stamboom van Abraham
                    

geboortedatum na de schepping van Adam

lengte van het leven

sterfdatum
na de schepping
van Adam

Adam
Seth
Enosch
Kenan
Mahalaleel
Jared
Enoch
Methuselah
Lamech
Noach
Sem
Arpachshad
Shelah
Eber
Peleg
Reu
Serug
Nahor
Terah
Abraham


130
235
325
395
460
622
687
874
1056
1556
1658
1693
1723
1757
1787
1819
1849
1878
1948

930
912
905
910
895
962
365
969
777
950
600
438
433
464
239
239
230
148
205
175

930
1042
1140
1235
1290
1422
987
1656
1651
2006
2156
2096
2122
2187
1996
2026
2049
1997
2083
2123

 

2. van Abraham tot het begin van het christendom

De Bijbel geeft geen numerieke informatie over deze periode die zou kunnen leiden tot zulke precieze schattingen als die in Genesis staan over de voorouders van Abraham. We moeten naar andere bronnen kijken om de tijd te schatten die Abraham van Jezus scheidt. Op dit moment, met inachtneming van een kleine foutmarge, wordt de tijd van Abraham geplaatst op ongeveer achttien eeuwen voor Jezus. Gecombineerd met informatie in Genesis over het interval dat Abraham en Adam scheidt, zou dit Adam ongeveer op dertien eeuwen voor Jezus plaatsen. Deze schatting is onmiskenbaar fout: de oorsprong van deze onnauwkeurigheid ligt in de fouten in de Bijbel over de Adam-Abraham periode. De Joodse traditie baseert nog steeds haar kalender op deze. Tegenwoordig kunnen we de traditionele verdedigers van de Bijbelwaarheid uitdagen met de incompatibiliteit tussen de grillige schattingen van Joodse priesters die in de zesde eeuw v.Chr. leefden en moderne gegevens. Gedurende eeuwen werden de gebeurtenissen uit de oudheid die betrekking hadden op Jezus in de tijd gesitueerd op basis van informatie die gebaseerd was op deze schattingen.

Voor moderne tijden gaven edities van de Bijbel de lezer vaak een voorwoord waarin de historische volgorde van gebeurtenissen werd uitgelegd die hadden plaatsgevonden tussen de schepping van de wereld en de tijd dat de boeken werden bewerkt. De cijfers variëren enigszins afhankelijk van de tijd. Zo gaf de Clementijnse Vulgaat, 1621, deze informatie, hoewel hij Abraham iets eerder en de Schepping op ongeveer de 40e eeuw v.Chr. plaatste. Walton's polyglot Bijbel, geproduceerd in de 17e eeuw, gaf naast Bijbelteksten in verschillende talen de lezer tabellen die vergelijkbaar waren met de hier getoonde voor de voorouders van Abraham. Bijna alle schattingen komen overeen met de hier gegeven cijfers. Met de komst van de moderne tijd waren uitgevers niet langer in staat om dergelijke grillige chronologieën te handhaven zonder in te gaan tegen wetenschappelijke ontdekkingen die de Schepping op een veel eerdere datum plaatsten. Ze waren bereid om deze tabellen en voorwoorden af te schaffen, maar vermeden om de lezer te waarschuwen dat de Bijbelteksten waarop deze chronologieën gebaseerd waren verouderd waren geworden en niet langer als de waarheid konden worden beschouwd. Ze verkozen om een bescheiden sluier over hen te werpen en vindingrijke uitdrukkingen van geraffineerde dialectiek te verzinnen die de tekst acceptabel zouden maken zoals die vroeger was, zonder enige afname ervan.

Dit is waarom de genealogieën die in de Sacerdotale tekst van de Bijbel staan, nog steeds worden geëerd, zelfs als in de twintigste eeuw men niet redelijkerwijs meer de tijd kan berekenen op basis van dergelijke fictie.

Moderne wetenschappelijke gegevens staan ons niet toe de datum van het verschijnen van de mens op aarde te bepalen voorbij een bepaalde limiet. We kunnen er zeker van zijn dat de mens, met het vermogen tot handelen en intelligent denken dat hem onderscheidt van wezens die anatomisch vergelijkbaar met hem lijken, op aarde heeft bestaan na een bepaalde schatbare datum. Niemand kan echter zeggen op welke exacte datum hij verscheen. Wat we vandaag kunnen zeggen, is dat er overblijfselen zijn gevonden van een mensheid die in staat was tot menselijk denken en handelen, waarvan de leeftijd in tienduizenden jaren kan worden berekend.

Deze benaderende datering verwijst naar de prehistorische mensensoort, de meest recent ontdekte is de Cro-Magnonmens. Er zijn natuurlijk vele andere ontdekkingen over de hele wereld geweest van overblijfselen die menselijk lijken. Deze hebben betrekking op minder geëvolueerde soorten, en hun leeftijd kan ergens in de honderdduizenden jaren liggen. Maar waren ze echte mensen?

Hoe dan ook, wetenschappelijke gegevens zijn voldoende precies met betrekking tot prehistorische soorten zoals de Cro-Magnonmens, om ze veel verder terug te plaatsen dan het tijdperk waarin Genesis de eerste mensen plaatst. Er is daarom een duidelijke incompatibiliteit tussen wat we kunnen afleiden uit de numerieke gegevens in Genesis over de datum van het verschijnen van de mens op aarde en de stevig vastgestelde feiten van de moderne wetenschappelijke kennis.

 

DE ZONDVLOED

Hoofdstukken 6, 7 en 8 zijn gewijd aan de beschrijving van de zondvloed. In werkelijkheid zijn er twee beschrijvingen; ze zijn niet naast elkaar geplaatst, maar verspreid over de hele tekst. Passages zijn verweven om de indruk te wekken van een samenhangende opeenvolging van verschillende afleveringen. In deze drie hoofdstukken zijn er in werkelijkheid flagrante tegenstrijdigheden; hier ligt het antwoord opnieuw in het bestaan van twee vrij verschillende bronnen: de Jahvistische en de Priesterlijke versies.

Het is eerder al aangetoond dat ze een heterogeen amalgaam vormden; elke oorspronkelijke tekst is opgedeeld in alinea's of zinnen, elementen van de ene bron afwisselend met die van de andere, zodat in de loop van de volledige beschrijving we zeventien keer van de ene naar de andere gaan in ongeveer honderd regels Engelse tekst.

Beschouwd als geheel, verloopt het verhaal als volgt:
De corruptie van de mens was wijdverspreid geworden, dus besloot God hem samen met al het andere levende wezen te vernietigen. Hij waarschuwde Noach en zei hem een Ark te bouwen waarin hij zijn vrouw, zijn drie zonen en hun vrouwen, samen met andere levende wezens, moest meenemen. De twee bronnen verschillen voor het laatste. De ene passage (Priesterlijke) zegt dat Noach een paar van elke soort moest meenemen; vervolgens wordt in de volgende passage (Jahvistisch) vermeld dat God hem opdroeg zeven mannelijke en zeven vrouwelijke dieren van elke zogenaamde 'zuivere' diersoort en een enkel paar van de 'onzijdige' soorten mee te nemen. Verderop wordt echter vermeld dat Noach daadwerkelijk een paar van elk dier meenam. Specialisten, zoals Vader de Vaux, stellen dat de betreffende passage afkomstig is van een bewerking van de Jahvistische beschrijving.

Regenwater wordt als de oorzaak van de zondvloed aangegeven in de ene (Jahvistische) passage, maar in de andere (Priesterlijke) wordt de zondvloed een dubbele oorzaak toegeschreven: regenwater en de wateren van de aarde.

De aarde werd tot en boven de bergtoppen overstroomd. Al het leven stierf. Na een jaar, toen het water was gezakt, kwam Noach uit de Ark die op de berg Ararat tot rust was gekomen.

Men zou kunnen toevoegen dat de zondvloed volgens de gebruikte bron verschillende lengtes duurde: veertig dagen voor de Jahvistische versie en honderdvijftig in de Priesterlijke tekst.

De Jahvistische versie vertelt ons niet wanneer het gebeurde in Noachs leven, maar de Priesterlijke tekst vertelt ons dat hij zes honderd jaar oud was. De laatste geeft ook informatie in zijn genealogieën die hem in relatie tot Adam en Abraham situeert. Als we berekenen volgens de informatie in Genesis, werd Noach 1.056 jaar na Adam geboren (zie tabel van Abrahams Genealogie) en de zondvloed vond daardoor 1.656 jaar na de schepping van Adam plaats. In relatie tot Abraham plaatst Genesis de zondvloed 292 jaar voor de geboorte van deze Patriarch.

Volgens Genesis had de zondvloed de hele mensheid getroffen en alle levende wezens die door God op aarde waren geschapen, werden vernietigd. De mensheid werd vervolgens herbouwd door Noachs drie zonen en hun vrouwen, zodat toen Abraham ongeveer drie eeuwen later werd geboren, hij een mensheid aantrof die al was herbouwd tot afzonderlijke gemeenschappen. Hoe kon deze reconstructie in zo'n korte tijd hebben plaatsgevonden? Deze eenvoudige observatie ontneemt de vertelling alle geloofwaardigheid.

Bovendien tonen historische gegevens hun onverenigbaarheid met moderne kennis aan. Abraham wordt geplaatst in de periode 1800-1850 v.Chr., en als de zondvloed plaatsvond, zoals Genesis suggereert in zijn genealogieën, ruwweg drie eeuwen voor Abraham, dan zouden we hem ergens in de eenentwintigste tot eenentwintigste eeuw v.Chr. moeten plaatsen. Moderne historische kennis bevestigt dat op dit tijdstip beschavingen in verschillende delen van de wereld waren ontstaan; want er zijn overblijfselen van hen aan het nageslacht nagelaten.

In het geval van Egypte bijvoorbeeld, stemmen de overblijfselen overeen met de periode voorafgaand aan het Middenrijk (2100 v.Chr.) op ongeveer het moment van de Eerste Intermediaire Periode vóór de Elftde Dynastie. In Babylonië is het de Derde Dynastie in Ur. We weten zeker dat er geen onderbreking was in deze beschavingen, zodat er geen vernietiging kon zijn die de hele mensheid trof, zoals het in de Bijbel staat.

We kunnen deze drie Bijbelse verhalen daarom niet beschouwen als een verslag van feiten die overeenkomen met de waarheid. We zijn verplicht toe te geven dat, objectief gezien, de teksten die tot ons zijn gekomen niet de expressie zijn van de realiteit. We kunnen ons afvragen of het mogelijk is dat God iets anders dan de waarheid heeft geopenbaard. Het is moeilijk te geloven dat God de mens ideeën heeft geleerd die niet alleen fictief waren, maar ook tegenstrijdig. We komen daarom vanzelfsprekend tot de hypothese dat er vervormingen hebben plaatsgevonden die door de mens zijn gemaakt of die zijn ontstaan uit tradities die van generatie op generatie mondeling zijn doorgegeven, of uit de teksten van deze tradities zodra ze zijn geschreven. Wanneer men weet dat een werk als Genesis minstens twee keer is aangepast over een periode van niet minder dan drie eeuwen, is het nauwelijks verrassend om onwaarschijnlijkheden of beschrijvingen te vinden die onverenigbaar zijn met de realiteit. Dit komt omdat de vooruitgang die in de menselijke kennis is geboekt ons in staat heeft gesteld, zo niet alles te weten, dan in ieder geval genoeg over bepaalde gebeurtenissen om te kunnen oordelen over de mate van compatibiliteit tussen onze kennis en de oude beschrijvingen ervan. Er is niets logischer dan deze interpretatie van Bijbelse fouten te handhaven, die slechts de mens zelf impliceert. Het is jammer dat de meeste commentatoren, zowel Joods als Christelijk, dit niet doen. De argumenten die zij gebruiken verdienen niettemin zorgvuldige aandacht.

 

Positie van Christelijke Auteurs ten Opzichte van Wetenschappelijke Fouten in de Bijbelse Teksten.

Een Kritische Onderzoek.

Men valt op door de diverse aard van de reacties van Christelijke commentatoren op het bestaan van deze verzamelde fouten, onwaarschijnlijkheden en tegenstrijdigheden. Bepaalde commentatoren erkennen sommigen ervan en aarzelen niet om in hun werk doornenkwesties aan te pakken. Anderen laten onacceptabele uitspraken ongemerkt en staan erop de tekst woord voor woord te verdedigen. De laatste proberen mensen te overtuigen met apologetische verklaringen, zwaar versterkt met argumenten die vaak onverwacht zijn, in de hoop dat wat logisch onacceptabel is, vergeten zal worden.

In de Inleiding bij zijn vertaling van Genesis erkent Pater de Vaux het bestaan van kritische argumenten en breidt hij zelfs uit op hun kracht. Voor hem heeft de objectieve reconstructie van het verleden echter weinig belangstelling. Zoals hij schrijft in zijn aantekeningen, het feit dat de Bijbel "de herinnering aan één of twee verwoestende overstromingen van de valleien van de Tigris en Eufraat samenvat, vergroot door de traditie tot de dimensies van een universele cataclysme", doet er niet toe; "het essentiële is echter dat de heilige auteur in deze herinnering eeuwige leringen heeft ingebracht over de rechtvaardigheid en barmhartigheid van God ten opzichte van de kwaadaardigheid van de mens en de redding van de rechtvaardigen."

Op deze manier wordt rechtvaardiging gevonden voor de transformatie van een populaire legende in een gebeurtenis van goddelijke proporties - en als zodanig wordt het als geschikt beschouwd om de legende aan het geloof van de mensen voor te stellen - in overeenstemming met het principe dat een auteur er gebruik van heeft gemaakt om religieuze leringen te illustreren. Een apologetische positie van dit soort rechtvaardigt alle vrijheden die zijn genomen bij de samenstelling van geschriften die als heilig worden beschouwd en die het woord van God zouden bevatten. Als men een dergelijke menselijke inmenging in het goddelijke erkent, zullen alle menselijke manipulaties van de Bijbelse teksten worden verantwoord. Als er theologische bedoelingen zijn, worden alle manipulaties legitiem; zodat die van de 'Sacerdotale' auteurs van de Zesde eeuw, inclusief hun legalistische preoccupaties die veranderden in de grillige beschrijvingen die we al hebben gezien, gerechtvaardigd zijn.

Een groot aantal christelijke commentatoren hebben het slimmer gevonden om fouten, onwaarschijnlijkheden en tegenstrijdigheden in Bijbelse beschrijvingen te verklaren door de excuus te gebruiken dat de Bijbelse auteurs ideeën uitdrukten in overeenstemming met de sociale factoren van een andere cultuur of mentaliteit. Hieruit ontstond de definitie van respectieve 'literaire genres' die werd geïntroduceerd in de subtiele dialectiek van commentatoren, zodat het alle moeilijkheden verklaart. Elke tegenstrijdigheid die er bestaat tussen twee teksten wordt dan verklaard door het verschil in de manier waarop elke auteur ideeën uitdrukte in zijn eigen bijzondere 'literaire genre'. Dit argument wordt uiteraard niet door iedereen erkend omdat het geen gewicht heeft. Het is echter niet geheel in onbruik geraakt tegenwoordig en we zullen het in het Nieuwe Testament zien in zijn extravagante gebruik als een poging om flagrante tegenstrijdigheden in de Evangeliën te verklaren.

Een andere manier om te accepteren wat door de logica zou worden verworpen wanneer toegepast op een juridisch tekst, is om de tekst in kwestie te omringen met apologetische overwegingen. De aandacht van de lezer wordt afgeleid van het cruciale probleem van de waarheid van de tekst zelf en afgebogen naar andere problemen.

De reflecties van Kardinaal Daniélou over de Vloed volgen deze manier van expressie. Ze verschijnen in de recensie Living God (Dieu Vivant) [No. 38, 1974, pp. 95-112)] onder de titel: 'Flood, Baptism, Judgment' (Deluge, Bapt'me, Judgment) waar hij schrijft "De oudste traditie van de Kerk heeft in de theologie van de Vloed een beeld van Christus en de Kerk gezien". Het is "een episode van groot belang" . . . "een oordeel dat de hele mensheid treft". Na geciteerd te hebben uit Origenes in zijn Homilies on Ezekiel, spreekt hij van '"de scheepsramp van het gehele universum gered in de Ark", Kardinaal Daniélou wijdt aandacht aan de waarde van het getal acht "dat het aantal mensen uitdrukt dat in de Ark gered werden (Noach en zijn vrouw, zijn drie zonen en hun vrouwen)". Hij wendt zich tot zijn eigen gebruik van Justinus' geschriften in zijn Dialogue. "Ze vertegenwoordigen het symbool van de achtste dag waarop Christus uit de dood oprees" en "Noach, de eerstegeborene van een nieuwe schepping, is een beeld van Christus die in werkelijkheid zou doen wat Noach had voorspeld". Hij vervolgt de vergelijking tussen Noach aan de ene kant, die gered werd door de ark gemaakt van hout en het water dat het deed drijven ("water van de Vloed waardoor een nieuwe mensheid werd geboren"), en aan de andere kant, het kruis gemaakt van hout. Hij benadrukt de waarde van deze symboliek en concludeert door de "geestelijke en doctrinele rijkdom van het sacrament van de Vloed" (sic) te onderstrepen.

Er valt veel te zeggen over dergelijke apologetische vergelijkingen. We moeten ons altijd herinneren dat het commentaren zijn op een gebeurtenis die het niet mogelijk is te verdedigen als realiteit, noch op universele schaal, noch in termen van de tijd waarin de Bijbel het plaatst. Met een commentaar zoals dat van Kardinaal Daniélou keren we terug naar de Middeleeuwen, waar de tekst als zodanig moest worden aanvaard en elke discussie, anders dan conformistisch, van de orde was.

Het is niettemin geruststellend te vinden dat er vóór die tijd van opgelegd obscurantisme logische attitudes werden aangenomen. Men kan degenen van Sint Augustinus noemen die voortvloeien uit zijn gedachten, die opmerkelijk geavanceerd waren voor de tijd waarin hij leefde. Ten tijde van de Vaderen van de Kerk moesten er problemen van tekstkritiek zijn geweest omdat Sint Augustinus ze aan de orde stelt in zijn brief No. 82. De meest typische daarvan is het volgende passage:

"Slechts aan de boeken van de Schrift die 'canonisch' worden genoemd, heb ik geleerd om een zodanige aandacht en respect te schenken dat ik er stevig van overtuigd ben dat hun auteurs geen fouten hebben gemaakt bij het schrijven ervan. Wanneer ik in deze boeken een verklaring aantref die lijkt te contrariëren met de werkelijkheid, ben ik nergens aan twijfel dat ofwel de tekst (van mijn exemplaar) gebrekkig is, ofwel de vertaler niet trouw is gebleven aan het origineel, ofwel mijn begrip tekortschiet."

Het was ondenkbaar voor Sint Augustinus dat een heilige tekst een fout zou kunnen bevatten. Sint Augustinus definieerde heel duidelijk de dogma van onfeilbaarheid toen hij, geconfronteerd met een passage die leek tegen de waarheid in te gaan, bedacht dat hij naar de oorzaak ervan moest zoeken, zonder de hypothese van een menselijke fout uit te sluiten. Dit is de houding van een gelovige met een kritische blik. In de tijd van Sint Augustinus was er geen mogelijkheid van een confrontatie tussen de Bijbeltekst en de wetenschap. Een openheid van geest, vergelijkbaar met die van hem, zou vandaag de dag veel van de moeilijkheden wegnemen die worden veroorzaakt door de confrontatie van bepaalde Bijbelteksten met wetenschappelijke kennis.

Heden ten dage doen specialisten daarentegen er veel moeite voor om de Bijbeltekst te verdedigen tegen elke beschuldiging van fouten. In zijn inleiding tot Genesis legt Pater de Vaux uit waarom hij gedwongen is de tekst koste wat het kost te verdedigen, zelfs al is deze, voor de hand liggend, historisch of wetenschappelijk onaanvaardbaar. Hij vraagt ons de Bijbelgeschiedenis niet "volgens de regels van historisch onderzoek te beschouwen zoals die door mensen vandaag de dag worden toegepast", alsof het bestaan van verschillende manieren om geschiedenis te schrijven mogelijk is. Geschiedenis, wanneer deze onnauwkeurig wordt verteld (zoals iedereen zal toegeven), wordt een historische roman. Hier hoeft deze echter niet te voldoen aan de normen die zijn vastgesteld door onze opvattingen. De Bijbelcommentator verwerpt elke verificatie van Bijbelse beschrijvingen door geologie, paleontologie of prehistorische gegevens. "De Bijbel is niet verantwoordelijk tegenover enige van deze disciplines, en mocht men het confronteren met de gegevens verkregen uit deze wetenschappen, dan zou dit slechts leiden tot een onwerkelijke tegenstelling of een kunstmatige concordantie." [Inleiding tot Genesis, pagina 35.] Men zou kunnen opmerken dat deze overwegingen worden gemaakt over wat in Genesis op geen enkele manier in overeenstemming is met moderne wetenschappelijke gegevens - in dit geval de eerste elf hoofdstukken. Wanneer echter, in de huidige tijd, een paar beschrijvingen perfect zijn geverifieerd, in dit geval bepaalde episodes uit de tijd van de patriarchen, dan laat de auteur niet na de waarheid van de Bijbel te ondersteunen met moderne kennis. "De twijfel die over deze beschrijvingen wordt geworpen, zou moeten wijken voor het gunstige getuigenis dat de geschiedenis en de oosterse archeologie erover afleggen." [Inleiding tot Genesis, pagina 34.] Met andere woorden, als de wetenschap nuttig is om de Bijbelse beschrijving te bevestigen, dan wordt deze ingeroepen, maar als deze de laatste ongeldig maakt, dan is verwijzing naar deze niet toegestaan.

Om het onverzoenlijke te verzoenen, d.w.z. de theorie van de waarheid van de Bijbel met de onnauwkeurige aard van bepaalde feiten die in de beschrijvingen in het Oude Testament worden gerapporteerd, hebben moderne theologen hun inspanningen gericht op een herziening van de klassieke concepten van waarheid. Het ligt buiten de scope van dit boek om een gedetailleerde uiteenzetting te geven van de subtiele ideeën die uitgebreid worden uitgewerkt in werken die betrekking hebben op de waarheid van de Bijbel; zoals het werk van O. Loretz (1972) Wat is de waarheid van de Bijbel? (Quelle est la V'rit” de la Bible?) [ Pub. Le Centurion, Parijs]. Deze beoordeling betreffende de wetenschap zal voldoende zijn:

De auteur merkt op dat het Tweede Vaticaans Concilie "het heeft vermeden regels te geven om fouten van de waarheid in de Bijbel te onderscheiden. Basale overwegingen laten zien dat dit onmogelijk is, omdat de Kerk de waarheid of onwaarheid van wetenschappelijke methoden niet kan bepalen op zo'n manier dat zij in principe en op een algemeen niveau de vraag naar de waarheid van de Schrift kan beslissen".

Het is voor de hand liggend dat de Kerk zich niet in een positie bevindt om een oordeel te vellen over de waarde van de wetenschappelijke 'methode' als middel om kennis te vergaren. Het punt hier is heel anders. Het gaat niet om theorieën, maar om vaststaande feiten. In onze tijd en dagen is het niet nodig om zeer geleerd te zijn om te weten dat de wereld niet dertien of veertien eeuwen geleden is geschapen. Wij weten dat de mens niet toen verscheen en dat de Bijbelse genealogieën waarop deze schatting is gebaseerd, voorbij alle twijfel onjuist zijn gebleken. De auteur die hier wordt geciteerd, moet zich hiervan bewust zijn. Zijn uitspraken over de wetenschap zijn slechts bedoeld om de kwestie te omzeilen, zodat hij deze niet op de manier moet behandelen waarop hij dat zou moeten doen.

De herinnering aan al deze verschillende houdingen die christelijke auteurs aannemen bij de wetenschappelijke fouten in Bijbelse teksten is een goede illustratie van de onbehagen die ze oproepen. Het herinnert aan de onmogelijkheid om een logische positie te definiëren anders dan door hun menselijke oorsprong te erkennen en de onmogelijkheid om te erkennen dat ze deel uitmaken van een Openbaring.

Het onbehagen dat in christelijke kringen heerst over de Openbaring werd duidelijk tijdens het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) waar het niet minder dan vijf ontwerpen kostte voordat er overeenstemming was over de definitieve tekst, na drie jaar van discussies. Pas toen kwam "deze pijnlijke situatie die dreigde het Concilie te overspoelen" ten einde, om de woorden van Zijn Excellentie Weber te gebruiken in zijn inleiding bij Conciliair Document Nr. 4 over de Openbaring [ Pub. Le Centurion, 1966, Parijs].

Twee zinnen in dit document betreffende het Oude Testament (hoofdstuk IV, pagina 53) beschrijven de imperfecties en veroudering van bepaalde teksten op een manier die niet betwist kan worden:

"Gezien de menselijke situatie die heerste vóór de stichting van de redding door Christus, stellen de Boeken van het Oude Testament iedereen in staat te weten wie God is en wie de mens is, en ook de manier waarop God, in zijn rechtvaardigheid en barmhartigheid, zich gedraagt tegenover mensen. Deze boeken, hoewel ze materiaal bevatten dat imperfect en verouderd is, getuigen niettemin van werkelijk goddelijke leerstellingen."

Er is geen betere verklaring dan het gebruik van de bijvoeglijke naamwoorden 'imperfect' en 'verouderd' toegepast op bepaalde teksten, om aan te geven dat de laatstgenoemden openstaan voor kritiek en zelfs verlaten kunnen worden; het principe wordt heel duidelijk erkend.

Deze tekst vormt deel van een algemene verklaring die definitief is bekrachtigd met 2.344 stemmen tegen 6; niettemin zou men deze bijna totale unanimiteit in twijfel kunnen trekken. In werkelijkheid is er in de commentaren op het officiële document, ondertekend door Zijn Excellentie Weber, één zin in het bijzonder die blijkbaar de plechtige bevestiging van het concilie over de veroudering van bepaalde teksten corrigeert: '"Bepaalde boeken van de Joodse Bijbel hebben een tijdelijke toepassing en bevatten iets imperfects."

'Verouderd', de uitdrukking die in de officiële verklaring wordt gebruikt, is nauwelijks een synoniem voor 'tijdelijke toepassing', om de woorden van de commentator te gebruiken. Wat de bijvoeglijke naam 'Joods' betreft, dat de laatste er vreemd genoeg aan toevoegt, suggereert het dat de conciliaire tekst slechts de versie in het Hebreeuws bekritiseerde. Dat is allerminst het geval. Het is inderdaad alleen het christelijke Oude Testament dat tijdens het Concilie het voorwerp was van een oordeel over de imperfectie en veroudering van bepaalde delen.

 

Conclusies

De Bijbelteksten moeten worden onderzocht zonder ze kunstmatig te verfraaien met kwaliteiten die men er graag bij zou willen hebben. Ze moeten objectief worden gezien zoals ze zijn. Dit impliceert niet alleen een kennis van de teksten, maar ook van hun geschiedenis. Deze laatste maakt het mogelijk een idee te vormen van de omstandigheden die over de eeuwen heen tot tekstuele aanpassingen hebben geleid, de langzame vorming van de collectie die we vandaag de dag hebben, met haar vele subtracties en toevoegingen.

Het bovenstaande maakt het heel goed mogelijk om te geloven dat er verschillende versies van dezelfde beschrijving in het Oude Testament kunnen worden gevonden, evenals contradicties, historische fouten, onwaarschijnlijkheden en incompatibiliteiten met stevig gevestigde wetenschappelijke gegevens. Ze zijn heel natuurlijk in menselijke werken van zeer grote leeftijd. Hoe kan men falen in het vinden ervan in de boeken geschreven in dezelfde omstandigheden waarin de Bijbeltekst is samengesteld?

In een tijd waarin het nog niet mogelijk was om wetenschappelijke vragen te stellen, en men alleen maar kon beslissen over onwaarschijnlijkheden of contradicties, beschouwde een man van goed gevoel, zoals Sint Augustinus, dat God de mens niet dingen kon leren die niet overeenkwamen met de realiteit. Hij stelde daarom het principe voor dat het niet mogelijk was dat een bevestiging die in strijd was met de waarheid van goddelijke oorsprong kon zijn, en was bereid alles uit de heilige teksten uit te sluiten wat hem op deze gronden leek te verdienen om uit te worden gesloten.

Later, at a time when de onverenigbaarheid van bepaalde passages van de Bijbel met moderne kennis is gerealiseerd, is dezelfde houding niet gevolgd. Deze weigering is zo hardnekkig geweest dat er een hele literatuur is ontstaan, gericht op het rechtvaardigen van het feit dat, ondanks alle oppositie, teksten in de Bijbel zijn behouden die er geen reden toe hebben om daar te zijn.

Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) heeft deze onbuigzame houding aanzienlijk verminderd door reserveringen in te voeren over de "Boeken van het Oude Testament" die "materiaal bevatten dat onvolmaakt en verouderd is". Men vraagt zich af of dit een vrome wens zal blijven of dat het zal worden gevolgd door een verandering van houding ten opzichte van materiaal dat, in de Twintigste eeuw, niet langer acceptabel is in de boeken van de Bijbel. Feitelijk, afgezien van enige menselijke manipulatie, waren de laatsten bestemd om de "getuigenis te zijn van ware leerstellingen die van God komen".

 

 

[ ] [  ] [  ]  
← Terug naar Inhoudsopgave