Astronomie in de Koran

✦

Onofficiële machinevertaling van de Engelse uitgave (tr. Alastair D. Pannell and Maurice Bucaille); niet nagekeken. Engels origineel.

De eerste verzen die hier geciteerd worden, leveren nauwelijks materiaal voor wetenschappelijke analyse: het doel is simpelweg om de aandacht te vestigen op de Almacht van God. Ze moeten echter genoemd worden om een realistisch beeld te geven van de manier waarop de Koranische tekst de organisatie van het Universum veertien eeuwen geleden beschreef.

Deze verwijzingen vormen een nieuw feit van goddelijke Openbaring. De organisatie van de wereld wordt noch in de Evangeliën noch in het Oude Testament behandeld (behalve voor een paar noties waarvan we de algemene onnauwkeurigheid al hebben gezien in de Bijbelse beschrijving van de Schepping). De Koran daarentegen behandelt dit onderwerp in detail. Wat er beschreven wordt is belangrijk, maar ook wat er niet in staat. Het geeft in feite geen rekening van de theorieën die geldig waren ten tijde van de Openbaring en die betrekking hebben op de organisatie van de hemelse wereld, theorieën die de wetenschap later onjuist zou tonen. Een voorbeeld hiervan zal later worden gegeven. Deze negatieve overweging moet echter worden aangehaald. [Ik heb vaak gehoord dat mensen die er alles aan doen om een menselijke verklaring - en geen andere - te vinden voor alle problemen die door de Koran worden opgeworpen, het volgende zeggen: "als het Boek verrassende verklaringen over astronomie bevat, is dat omdat de Arabieren zeer deskundig waren op dit gebied." Daarbij vergeten ze het feit dat, over het algemeen, de wetenschap in islamitische landen veel later dateert dan de Koran, en dat de wetenschappelijke kennis van die grote periode in ieder geval niet voldoende zou zijn geweest voor een mens om enkele van de verzen te schrijven die in de Koran te vinden zijn. Dit zal in de volgende alinea's worden aangetoond.]

 

A. algemene beschouwingen betreffende de hemel

 

--soera 50, vers 6. Het onderwerp is de mens in het algemeen.
"Zien zij niet naar de hemel boven hen, hoe Wij het hebben gebouwd en versierd, en er zijn geen scheuren in."

--soera 31, vers 10:
"(God) heeft de hemelen zonder pilaren geschapen die gij zien kunt..."

--soera 13, vers 2:
"God is Hij Die de hemelen zonder pilaren heeft verhoogd, die gij zien kunt, en vervolgens Zichzelf op de troon heeft gevestigd, en Hij heeft de zon en de maan onderworpen..."

Deze twee verzen weerleggen de overtuiging dat de hemelkoepel werd ondersteund door pilaren, de enige dingen die de eerste ervan zouden verhinderen de aarde te verpletteren.

--soera 55, vers 7:
"de hemel (God) heeft verhoogd..."

--soera 22, vers 65:
"(God) houdt de hemel tegen om op de aarde te vallen, behalve met Zijn toestemming..."

Het is bekend dat de afstandelijkheid van hemellichamen op grote afstand en in verhouding tot de grootte van hun massa zelf de basis vormt van hun evenwicht. Hoe verder de massa's verwijderd zijn, hoe zwakker de kracht is die de een naar de ander trekt. Hoe dichter ze bij elkaar zijn, hoe sterker de aantrekking is die de een op de ander heeft: dit geldt voor de Maan, die zich dicht bij de Aarde bevindt (astronomisch gezien) en een invloed uitoefent door middel van wetten van aantrekking op de positie die door het water van de zee wordt ingenomen, vandaar het verschijnsel van de getijden. Als twee hemellichamen te dicht bij elkaar komen, is een botsing onvermijdelijk. Het feit dat ze aan een orde onderworpen zijn, is de sine qua non voor het ontbreken van verstoringen.

De onderwerping van de Hemelen aan de goddelijke orde wordt vaak genoemd:

--soera 23, vers 86. God spreekt tot de Profeet.
"Zeg: Wie is Heer der zeven hemelen en Heer van de geweldige troon?"

We hebben al gezien hoe met 'zeven hemelen' niet 7 wordt bedoeld, maar een onbepaald aantal Hemelen.

--soera 45, vers 13:
"Voor U (God) is alles in de hemelen en op de aarde onderworpen, alles is van Hem. Zie! Daarin zijn tekenen voor mensen die nadenken."

--soera 55, vers 5:
"De zon en de maan (zijn onderworpen) aan berekeningen"

--soera 6, vers 96:
"(God) heeft de nacht aangesteld voor rust en de zon en de maan voor rekening."

--soera 14, vers 33:
"Voor U (God) is de zon en de maan onderworpen, beiden volgen hun banen. En voor U heeft Hij de nacht en de dag onderworpen."

Hier voltooit één vers een ander: de berekeningen die hieraan ten grondslag liggen, resulteren in de regelmaat van de loop beschreven door de betreffende hemellichamen, dit wordt uitgedrukt door het woord da'ib, het participium praesentis van een werkwoord wiens oorspronkelijke betekenis was 'eager en ijverig werken aan iets'. Hier wordt het de betekenis gegeven van 'zich met zorg en in een aanhoudende, onveranderlijke manier toeleggen op iets, in overeenstemming met vastgestelde gewoonten'.

--soera 36, vers 39: God spreekt:
"En voor de maan hebben Wij huizen aangewezen totdat zij terugkeert als een oude, rimpelige palmblad."

Dit is een verwijzing naar de gekrulde vorm van het palmblad dat, naarmate het verdort, de vorm van de maan als sikkel aanneemt. Deze commentaar zal later worden voltooid.

--soera 16, vers 12:
"Voor U (God) heeft men de nacht en de dag, de zon en de maan onderworpen; de sterren zijn onderworpen aan Zijn Gebod. Voorwaar, hierin zijn tekenen voor mensen die wijs zijn."

De praktische invalshoek vanuit welke deze perfecte hemelse orde wordt gezien, wordt benadrukt vanwege zijn waarde als hulpmiddel voor de reis van de mens op aarde en op zee, en voor zijn berekening van de tijd. Deze opmerking wordt duidelijk wanneer men bedenkt dat de Koran oorspronkelijk een preek was gericht aan mannen die slechts de eenvoudige taal van hun alledaagse leven begrepen. Dit verklaart de aanwezigheid van de volgende overwegingen.

--soera 6, vers 97:
"(God) is Hij Die voor u de sterren heeft uitgestoken, opdat u zich door deze door de duisternis van het land en van de zee kunt geleiden. Wij hebben de tekenen gedetailleerd uiteengezet voor mensen die weten."

--soera 16, vers 16:
"(God stelt op de aarde) mijlpalen en door de sterren (geleiden) zich mensen."

--soera 10, vers 5:
"God is Hij Die de zon een stralende glorie en de maan een licht heeft gemaakt en voor haar aangesteld huizen, zodat u het aantal jaren en de berekening (van de tijd) zou kennen. God heeft dit in waarheid geschapen. Hij legt de tekenen in detail uit voor mensen die weten."

Dit vereist enige commentaar. Terwijl de Bijbel de Zon en de Maan 'lichten' noemt, en slechts aan de ene het bijvoeglijk naamwoord 'groter' en aan de andere 'kleiner' toevoegt, schrijft de Koran aan elk respectievelijk verschillen toe dan die van dimensie. Toegegeven, dit is niets meer dan een verbaal onderscheid, maar hoe kon men mannen op dit moment zonder hen te verwarren iets communiceren, terwijl men tegelijkertijd het idee tot uitdrukking bracht dat de Zon en de Maan niet absoluut identieke 'lichten' waren?

 

B. aard van hemellichamen


De Zon en de Maan

De Zon is een stralende glorie (diya') en de Maan een licht (nur). Deze vertaling lijkt correcter dan die van anderen, waar de twee termen worden omgedraaid. Er is immers weinig verschil in betekenis, aangezien diya' behoort tot een wortel (dw') die, volgens Kazimirski's gezaghebbende Arabisch/Frans woordenboek, 'helder zijn, schijnen' betekent (bijv. als een vuur). Dezelfde auteur schrijft aan het substantielf in kwestie de betekenis van 'licht' toe.

Het verschil tussen Zon en Maan zal duidelijker worden gemaakt door verdere citaten uit de Koran.

--soera 25, vers 61:
"Gezegend is Hij Die de sterren in de hemel heeft geplaatst en daarin een lamp en een maan die licht geeft."

--soera 71, 15-16:
"Zagen jullie hoe God zeven hemelen één boven de ander heeft geschapen en de maan daarin een licht heeft gemaakt en de zon een lamp?"

--soera 78, verzen 12-13:
"Wij hebben boven jullie zeven sterke (hemelen) gebouwd en daarboven een brandende lamp geplaatst."

De brandende lamp is uiteraard de zon.
Hier wordt de maan gedefinieerd als een lichaam dat licht geeft (munir) vanuit dezelfde wortel als nur (het licht dat wordt toegepast op de Maan). De Zon daarentegen wordt vergeleken met een fakkel (siraj) of een brandende (wahhaj) lamp.

Een man uit Mohammeds tijd kon gemakkelijk onderscheid maken tussen de Zon, een gloeiend hemellichaam dat bekend was bij de woestijnbewoners, en de Maan, het lichaam van de koelte van de nacht. De vergelijkingen die in de Koran over dit onderwerp worden gevonden, zijn daardoor heel normaal. Wat hier interessant is om op te merken, is de nuchtere kwaliteit van de vergelijkingen, en het afwezig zijn in de tekst van de Koran van enig element van vergelijking dat toen bestond en dat tegenwoordig als fantasmagorisch zou worden beschouwd.

Het is bekend dat de Zon een ster is die intense hitte en licht genereert door zijn interne verbrandingen, en dat de Maan, die zelf geen licht geeft, en een inert lichaam is (op zijn buitenste lagen althans), het licht weerspiegelt dat het van de Zon ontvangt.

Er is niets in de tekst van de Koran dat in strijd is met wat we tegenwoordig weten over deze twee hemellichamen.

 

De Sterren

Zoals we weten, zijn de sterren hemellichamen zoals de Zon. Ze zijn het toneel van verschillende fysische verschijnselen waarvan de gemakkelijkst te observeren hun generatie van licht is. Ze zijn hemellichamen die hun eigen licht produceren.

Het woord 'ster' komt dertien keer voor in de Koran (najm, meervoud nujum); het komt van een wortel die 'verschijnen', 'in het zicht komen' betekent. Het woord duidt een zichtbaar hemellichaam aan zonder te zeggen van welk type, d.w.z. of het nu licht genereert of slechts licht weerspiegelt dat het ontvangt. Om duidelijk te maken dat het object dat zo wordt aangeduid een ster is, wordt een kwalificerende zin toegevoegd zoals in de volgende soera:

--soera 86, verzen 1-3:
"Bij de hemel en de Nachtbezoeker, wie zal u vertellen wat de Nachtbezoeker is, de Ster van doordringende helderheid." [ Hier worden de hemel en een ster gebruikt om getuige te zijn van het belang van wat in de tekst komt.]

De avondster wordt in de Koran gekwalificeerd met het woord takib wat 'dat wat door iets heen prikt' betekent (hier de nachtschaduwen). Hetzelfde woord wordt bovendien gebruikt om schietsterren aan te duiden (soera 37, vers 10): de laatste zijn het resultaat van verbranding.

 

De Planeten

Het is moeilijk te zeggen of deze in de Koran worden aangeduid met dezelfde exacte betekenis die aan de hemellichamen wordt gegeven in de huidige tijd.

De planeten hebben geen eigen licht. Ze draaien rond de Zon, de Aarde is er een van. Hoewel men mag veronderstellen dat er andere bestaan elders, zijn de enige bekende die in het zonnestelsel zijn.

Vijf planeten, behalve de Aarde, waren de oude bekenden: Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Drie zijn in de moderne tijd ontdekt: Uranus, Neptunus en Pluto.

De Koran lijkt deze aan te duiden met het woord kaukab (meervoud kawakib) zonder hun aantal te vermelden. Jozefs droom (soera 12) verwijst naar elf ervan, maar de beschrijving is, op definitie, een denkbeeldige.

Een goede definitie van de betekenis van het woord kaukab in de Koran lijkt te zijn gegeven in een zeer beroemde vers. De eminent spirituele aard van zijn diepere betekenis komt naar voren, en is bovendien het onderwerp van veel debat onder experts in exegese. Het is niettemin van groot belang om een overzicht te geven van de vergelijking die het bevat over het woord dat een 'planeet' lijkt aan te duiden.

Hier is de tekst in kwestie: (soera 24, vers 35)

"God is het licht van de hemelen en de aarde. De gelijkenis van Zijn licht is als er een nis is en daarbinnen een luminaire. De luminaire is in een glas. Het glas is als het een planeet is die glinstert als een parel."

Hier is het onderwerp de projectie van licht op een lichaam dat het reflecteert (glas) en het de glans van een parel geeft, zoals een planeet die door de zon wordt verlicht. Dit is het enige uitleggende detail dat verwijst naar dit woord te vinden in de Koran.

Het woord wordt geciteerd in andere verzen. In sommige ervan is het moeilijk te onderscheiden welke hemellichamen bedoeld worden (soera 6, vers 76; soera 82, verzen 1-2).

In één vers lijkt het echter, gezien in het licht van moderne wetenschap, zeer wel alsof het om de hemellichamen kan gaan die we nu als planeten kennen. In soera 37, vers 6, zien we het volgende:

"Wij hebben inderdaad de laagste hemel met een ornament versierd, de planeten."

Is het mogelijk dat de uitdrukking in de Koran 'laagste hemel' de 'zonnewijzer' betekent? Het is bekend dat er onder de hemellichamen die het dichtst bij ons staan, geen andere permanente elementen zijn dan de planeten: de Zon is de enige ster in het systeem die zijn naam draagt. Het is moeilijk te zien welke andere hemellichamen bedoeld zouden kunnen zijn als niet de planeten. De gegeven vertaling lijkt daardoor correct en de Koran zou verwijzen naar het bestaan van de planeten zoals ze in moderne tijden worden gedefinieerd.

 

De Laagste Hemel

De Koran noemt de laagste hemel verschillende keren samen met de hemellichamen waaruit deze bestaat. De eerste hiervan lijken de planeten te zijn, zoals we zojuist hebben gezien. Wanneer de Koran echter materiële noties verbindt die ons begrijpelijk zijn, verlicht als we zijn door moderne wetenschap, met verklaringen van puur spirituele aard, wordt hun betekenis onduidelijk.

Zo kan het geciteerde vers gemakkelijk worden begrepen, behalve dat het volgende vers (7) van dezelfde soera 37 spreekt over een 'bewaker tegen elk rebellisch boze geesteskind', 'bewaker' opnieuw genoemd in soera 21, vers 32 en soera 41, vers 12, zodat we worden geconfronteerd met verklaringen van een heel ander soort.

Welke betekenis kan men bovendien hechten aan de 'projectielen voor het verstenen van demonen' die volgens vers 5, soera 67 in de laagste hemel zouden liggen? Hebben de 'luminaires' (verlichten) die in hetzelfde vers worden genoemd, iets te maken met de vallende sterren die hierboven worden genoemd? [Het is bekend dat wanneer een meteoriet de bovenste lagen van de atmosfeer bereikt, het een lumineus fenomeen van een 'vallende ster' kan veroorzaken.]

Al deze observaties lijken buiten het bestek van dit onderzoek te vallen. Ze zijn hier vermeld ter compleetheid. Op dit moment lijkt het echter dat wetenschappelijke gegevens geen licht kunnen werpen op een onderwerp dat verder gaat dan het menselijk begrip.

 

C. hemelse organisatie

De informatie die de Koran over dit onderwerp geeft, behandelt voornamelijk het zonnestelsel. Er worden echter ook verwijzingen gemaakt naar verschijnselen die verder gaan dan het zonnestelsel zelf: deze zijn recent ontdekt.

Er zijn twee zeer belangrijke verzen over de banen van de Zon en de Maan:

--soera 21, vers 33:
"(God is) Degene Die de nacht, de dag, de zon en de maan heeft geschapen. Elk gaat in een baan met zijn eigen beweging."

--soera 36, vers 40:
"De zon zal de maan niet inhalen, noch zal de nacht de dag inhalen. Elk gaat in een baan met zijn eigen beweging."

Hier wordt een essentieel feit duidelijk gesteld: het bestaan van de banen van de Zon en de Maan, plus een verwijzing wordt gemaakt naar de beweging van deze lichamen in de ruimte met hun eigen beweging.

Een negatief feit komt ook naar voren bij het lezen van deze verzen: het wordt aangetoond dat de Zon in een baan beweegt, maar er wordt geen indicatie gegeven van wat deze baan zou kunnen zijn in relatie tot de Aarde. Ten tijde van de Openbaring van de Koran werd aangenomen dat de Zon bewoog terwijl de Aarde stil stond. Dit was het geocentrische systeem dat sinds de tijd van Ptolemaeus, tweede eeuw v.Chr., heerste en dat tot de Zestiende eeuw n.Chr. zou blijven bestaan. Hoewel mensen dit concept op het moment van Mohammed steunden, komt het nergens in de Koran voor, noch hier noch elders.

 

Het Bestaan van de Banen van de Maan en de Zon

Het Arabische woord falak is hier vertaald met het woord 'baan'. Veel Franse vertalers van de Koran hechten hieraan de betekenis van een 'sfeer'. Dit is inderdaad zijn oorspronkelijke betekenis. Hamidullah vertaalt het met het woord 'baan'.

Het woord veroorzaakte bezorgdheid bij oudere vertalers van de Koran die zich niet konden voorstellen hoe de Maan en de Zon een cirkelvormige baan volgen en daarom beelden vasthielden van hun beweging door de ruimte die ofwel meer of minder correct waren, of hopeloos verkeerd. Sir Hamza Boubekeur in zijn vertaling van de Koran citeert de diversiteit aan interpretaties die eraan gegeven werden: "Een soort as, zoals een ijzeren staaf, waar een molen om draait; een hemelsbol, baan, sterrenbeeld, snelheid, golf . . .", maar hij voegt de volgende opmerking toe, gemaakt door Tabari, de beroemde tiende-eeuwse commentator: "Het is onze plicht om stil te zijn wanneer we het niet weten." (XVII, 15). Dit laat zien hoe onbekwaam mannen waren om dit concept van de baan van de Zon en de Maan te begrijpen. Het is voor de hand liggend dat als het woord een astronomisch concept had uitgedrukt dat gebruikelijk was in Mohammeds tijd, het niet zo moeilijk zou zijn geweest om deze verzen te interpreteren. Een Dew concept bestond dus in de Koran dat pas eeuwen later zou worden uitgelegd.

 

1. De baan van de Maan

Vandaag de dag is het wijdverspreide concept dat de Maan een satelliet is van de Aarde, omringd door een baan in periodes van negenentwintig dagen. Een correctie moet echter worden aangebracht aan de absoluut cirkelvormige vorm van zijn baan, aangezien moderne astronomie een zekere excentriciteit toeschrijft aan dit, zodat de afstand tussen de Aarde en de Maan (240.000 mijl) slechts de gemiddelde afstand is.

We hebben hierboven gezien hoe de Koran de nuttigheid van het observeren van de bewegingen van de Maan benadrukte bij het berekenen van de tijd (soera 10, vers 5, geciteerd aan het begin van dit hoofdstuk). Dit systeem is vaak bekritiseerd omdat het archaïsch, onpraktisch en onwetenschappelijk is in vergelijking met ons systeem, gebaseerd op de rotatie van de Aarde rond de Zon, zoals tegenwoordig tot uitdrukking komt in de Juliaanse kalender.

Deze kritiek roept de volgende twee opmerkingen op:
a) Bijna veertien eeuwen geleden was de Koran gericht aan de inwoners van de Arabische Schiereiland die gewend waren aan de maankalender voor het berekenen van de tijd. Het was raadzaam om hen in de enige taal aan te spreken die ze konden begrijpen en om de gewoonten die ze hadden om ruimtelijke en temporele referentiepunten te bepalen, niet te verstoren, die niettemin zeer efficiënt waren. Het is bekend hoe goed mannen die in de woestijn leefden, op de hoogte waren van de observatie van de hemel. Ze navigeerden naar de sterren en vertelden de tijd aan de hand van de fasen van de Maan. Dat waren de eenvoudigste en meest betrouwbare middelen die hen beschikbaar waren.

b) Los van de specialisten op dit gebied, zijn de meeste mensen zich niet bewust van de perfecte correlatie tussen de Juliaanse en de maankalender: 235 maankalendermaanden komen exact overeen met 19 Juliaanse jaren van 365 1/4 dagen. De lengte van ons jaar van 365 dagen is niet perfect omdat het elke vier jaar moet worden gecorrigeerd (met een schrikkeljaar).

Met de maankalender treden dezelfde verschijnselen elke 19 jaar (Juliaans) op. Dit is de Metonische cyclus, genoemd naar de Griekse astronoom Meton, die deze exacte correlatie tussen zonne- en maantijd ontdekte in de vijfde eeuw voor Christus.

 

2. De Zon

Het is moeilijker om de baan van de Zon te begrijpen omdat we zo gewend zijn om ons zonnestelsel eromheen georganiseerd te zien. Om het vers uit de Koran te begrijpen, moet de positie van de Zon in onze melkweg worden overwogen, en we moeten daarom gebruik maken van moderne wetenschappelijke ideeën.

Onze melkweg omvat een zeer groot aantal sterren die zo zijn gepositioneerd dat ze een schijf vormen die dichter is bij het centrum dan aan de rand. De Zon bevindt zich in een positie die ver verwijderd is van het centrum van de schijf. De melkweg draait om zijn eigen as, wat het centrum is, waardoor de Zon in een cirkelvormige baan om hetzelfde centrum draait. De moderne astronomie heeft de details hiervan uitgewerkt. In 1917 schatte Shapley de afstand tussen de Zon en het centrum van onze melkweg op 10 kiloparsec, d.w.z. in mijlen, ongeveer het cijfer 2 gevolgd door 17 nullen. Om één omwenteling om zijn eigen as te voltooien, doen de melkweg en de Zon ruwweg 250 miljoen jaar over. De Zon reist met ongeveer 150 mijl per seconde bij het voltooien hiervan.

De bovenstaande baan van de Zon werd al veertien eeuwen geleden door de Koran genoemd. De demonstratie van het bestaan en de details hiervan is een van de prestaties van de moderne astronomie.

 

Verwijzing naar de Beweging van de Maan en de Zon in de Ruimte met Hun Eigen Beweging

Dit concept komt niet voor in die vertalingen van de Koran die zijn gemaakt door mannen van letters. Aangezien de laatsten niets van astronomie weten, hebben ze het Arabische woord dat deze beweging uitdrukt vertaald met een van de betekenissen die het woord heeft: 'zwemmen'. Dit hebben ze gedaan in zowel de Franse vertalingen als de, anders opmerkelijke, Engelse vertaling door Yusuf Ali. [ Pub. Sh. Muhammad Ashraf, Lahore (Pakistan)]

Het Arabische woord dat verwijst naar een beweging met een zelfaangedreven beweging is het werkwoord sabaha (yasbahuna in de tekst van de twee verzen). Alle betekenissen van het werkwoord impliceren een beweging die gepaard gaat met een beweging die voortkomt uit het betreffende lichaam. Als de beweging plaatsvindt in water, is het 'zwemmen'; het is 'bewegen door de actie van iemands eigen benen' als het plaatsvindt op land. Voor een beweging die zich in de ruimte voordoet, is het moeilijk te zien hoe anders deze betekenis die in het woord impliceert anders kan worden weergegeven dan door zijn oorspronkelijke betekenis te gebruiken. Er lijkt dus geen sprake te zijn van een verkeerde vertaling, om de volgende redenen.
-De Maan voltooit zijn roterende beweging op zijn eigen as tegelijkertijd met de baan eromheen rond de Aarde, d.w.z. 291/2 dagen (ongeveer), zodat hij altijd dezelfde kant naar ons toe heeft.
-De Zon doet er ruwweg 25 dagen over om rond zijn eigen as te draaien. Er zijn bepaalde verschillen in zijn rotatie bij de evenaar en de polen, (we zullen hier niet in detail treden) maar al met al wordt de Zon aangedreven door een roterende beweging.

Het lijkt er dus op dat een verbale nuance in de Koran verwijst naar de eigen beweging van de Zon en de Maan. Deze bewegingen van de twee hemellichamen worden bevestigd door de gegevens van de moderne wetenschap, en het is ondenkbaar dat een man die in de 7e eeuw A.D. leefde -hoe deskundig hij ook in zijn tijd was (en dit was zeker niet het geval bij Mohammed) -hen zou hebben kunnen bedenken.

Deze visie wordt soms betwist door voorbeelden uit het werk van grote denkers uit de oudheid die onmiskenbaar bepaalde gegevens voorspelden die moderne wetenschap heeft geverifieerd. Zij konden zich echter nauwelijks op wetenschappelijke deductie hebben beroepen; hun methode was meer gebaseerd op filosofische redenering. Zo wordt vaak het geval van de pythagoreeërs aangehaald. In de zesde eeuw voor Christus verdedigden zij de theorie van de rotatie van de aarde om zijn eigen as en de beweging van de planeten rond de zon. Deze theorie zou later door moderne wetenschap worden bevestigd. Door het te vergelijken met het geval van de pythagoreeërs, is het gemakkelijk om de hypothese van Mohammed te poneren als een briljante denker, die op eigen kracht had bedacht wat moderne wetenschap eeuwen later zou ontdekken. Daarbij vergeten mensen echter eenvoudigweg de andere kant van wat deze genieën van filosofische redenering produceerden te vermelden, namelijk de kolossale blunder die hun werk bezaaien. Het moet worden herinnerd dat de pythagoreeërs bijvoorbeeld ook de theorie verdedigden waarin de zon vaststond in de ruimte; zij maakten ervan het centrum van de wereld en bedachten slechts een hemelse orde die eromheen gecentreerd was. Het is heel gebruikelijk in de werken van de grote filosofen uit de oudheid om een mengeling van geldige en ongeldige ideeën over het Universum te vinden. De briljantie van deze menselijke werken komt voort uit de geavanceerde ideeën die ze bevatten, maar ze mogen ons niet doen vergeten de verkeerde concepten die ook aan ons zijn nagelaten. Vanuit een strikt wetenschappelijk oogpunt is dit wat hen onderscheidt van de Koran. In de laatste worden veel onderwerpen genoemd die betrekking hebben op moderne kennis zonder dat er een verklaring in staat die in strijd is met wat tegenwoordig door de wetenschap is vastgesteld.

 

De Volgorde van Dag en Nacht

In een tijd waarin werd aangenomen dat de aarde het centrum van de wereld was en dat de zon zich in verhouding tot deze bewoog, hoe kon men dan hebben gefaald om te verwijzen naar de beweging van de zon bij het spreken over de volgorde van nacht en dag? Dit wordt echter niet vermeld in de Koran en het onderwerp wordt als volgt behandeld:

--soera 7, vers 54:
"(God) bedekt de dag met de nacht die er snel op volgt . . ."

--soera 36, vers 37:
"En een teken voor hen (menselijke wezens) is de nacht. Wij strippen deze van de dag en zij bevinden zich in duisternis."

--soera 31, vers 29:
"Zie je niet hoe God de nacht met de dag vermengt en de dag met de nacht."

--soera 39, vers 5:
". . . Hij rolt de nacht op de dag en Hij rolt de dag op de nacht."

De eerste aangehaalde vers behoeft geen commentaar. De tweede geeft eenvoudigweg een beeld.

Het zijn vooral de derde en vierde verzen die hierboven worden aangehaald, die interessant materiaal bieden over het proces van onderlinge doordringing en vooral van het oprollen van de nacht op de dag en de dag op de nacht. (soera 39, vers 5)

'Oprollen' of 'winden' lijkt, zoals in de Franse vertaling van R. Blach're, de beste manier te zijn om het Arabische werkwoord kawwara te vertalen. De oorspronkelijke betekenis van het werkwoord is 'een tulband oprollen' om het hoofd; de notie van oprollen wordt behouden in alle andere betekenissen van het woord.

Wat er zich echter in de ruimte afspeelt? Amerikaanse astronauten hebben gezien en gefotografeerd wat er gebeurt, vooral op grote afstand van de Aarde, bijvoorbeeld vanaf de Maan. Ze zagen hoe de Zon permanent (behalve in het geval van een zonsverduistering) de helft van het aardoppervlak verlicht die zich ernaar toe keert, terwijl de andere helft van de globe in duisternis verkeert. De Aarde draait op haar eigen as en de verlichting blijft hetzelfde, zodat een gebied in de vorm van een halve bol in vierentwintig uur een volledige omwenteling rond de Aarde maakt, terwijl de andere halve bol, die in duisternis is gebleven, dezelfde omwenteling in dezelfde tijd maakt. Deze voortdurende afwisseling van nacht en dag wordt vrij duidelijk beschreven in de Koran. Het is tegenwoordig gemakkelijk voor het menselijk begrip om dit te vatten, omdat we het idee hebben van de (relatieve) onbeweeglijkheid van de Zon en de rotatie van de Aarde. Dit proces van voortdurende spiraalvorming, inclusief de onderlinge doordringing van de ene sector door de andere, wordt in de Koran uitgedrukt alsof het concept van de ronde vorm van de Aarde al op het moment in kwestie was bedacht - wat uiteraard niet het geval was.

Naar aanleiding van de bovenstaande beschouwingen over de opeenvolging van dag en nacht, moet ook de gedachte worden genoemd dat er meer dan één Oosten en één Westen bestaat. Dit is van puur beschrijvende aard, omdat deze verschijnselen steunen op de meest alledaagse observaties. Het idee wordt hier genoemd met als doel zo getrouw mogelijk weer te geven wat de Koran hierover te zeggen heeft.

De volgende voorbeelden worden gegeven:

--In soera 70 vers 40, de uitdrukking 'Heer der Oosten en Westenen'.
--In soera 55, vers 17, de uitdrukking 'Heer der twee Oosten en de twee Westenen'.
--In soera 43, vers 38, een verwijzing naar de 'afstand tussen de twee Oosten', een beeld dat bedoeld is om de immense omvang van de afstand te verbeelden die de twee punten scheidt.

Wie aandachtig toekijkt naar de zonsopgang en zonsondergang, weet dat de Zon op verschillende punten van het Oosten opkomt en op verschillende punten van het Westen ondergaat, afhankelijk van het seizoen. Peilingen die op elk van de horizonten worden genomen, definiëren de uiterste grenzen die de twee Oosten en Westenen markeren, en tussen deze grenzen bevinden zich gedurende het jaar afgebakende punten. Het beschreven fenomeen is vrij gebruikelijk, maar wat vooral aandacht verdient in dit hoofdstuk, zijn de andere onderwerpen die er aan bod komen, waarbij de beschrijving van astronomische verschijnselen die in de Koran worden genoemd, in overeenstemming is met moderne gegevens.

 

D. evolutie van de hemellichamen

Na moderne concepten over de vorming van het Universum in gedachten te hebben geroepen, werd referentie gemaakt naar de evolutie die plaatsvond, beginnend met de primaire nevel door naar de vorming van sterrenstelsels, sterren en (voor het zonnestelsel) het verschijnen van planeten, beginnend met de Zon in een bepaald stadium van haar evolutie. Moderne gegevens laten ons geloven dat in het zonnestelsel, en meer algemeen in het Universum zelf, deze evolutie nog steeds voortduurt.

Hoe kan iemand die zich bewust is van deze ideeën nalaten een vergelijking te maken met bepaalde uitspraken die in de Koran voorkomen, waarin de manifestaties van de goddelijke Almacht worden genoemd.

De Koran herinnert ons herhaaldelijk dat: "(God) onderwierp de zon en de maan: elk volgt zijn koers tot een vastgestelde termijn."

Deze zin is te vinden in soera 13, vers 2; soera 31, vers 29; soera 35, vers 13 en soera 39, vers 5.

Naast dit wordt het idee van een vaste plaats geassocieerd met het concept van een bestemming plaats in soera 36, vers 38: "De Zon volgt zijn koers tot een vaste plaats. Dit is de beschikking van de Almachtige, de Volle van Kennis."

'Vaste plaats' is de vertaling van het woord mustaqarr en er bestaat geen twijfel dat aan dit woord het idee van een exacte plaats is verbonden.

Hoe presteren deze uitspraken in vergelijking met de gegevens die door de moderne wetenschap zijn vastgesteld?

De Koran geeft een einde aan de Zon voor haar evolutie en een bestemmingsplaats. Het voorziet ook de Maan van een vaste plaats. Om de mogelijke betekenissen van deze uitspraken te begrijpen, moeten we bedenken wat moderne kennis te zeggen heeft over de evolutie van de sterren in het algemeen en de Zon in het bijzonder, en (bij uitbreiding) de hemellichamen die automatisch haar beweging door de ruimte volgden, waaronder de Maan.

De Zon is een ster die ongeveer 4 miljard jaar oud is, volgens experts in de astrofysica. Het is mogelijk om een fase in haar evolutie te onderscheiden, zoals bij alle sterren. Momenteel bevindt de Zon zich in een vroeg stadium, gekenmerkt door de transformatie van waterstofatomen in heliumatomen. Theoretisch zou dit huidige stadium nog 5 miljard jaar moeten duren volgens berekeningen die een totale duur van 10 miljard jaar toestaan voor de primaire fase in een ster van dit type. Het is al aangetoond, in het geval van deze andere sterren, dat dit stadium plaatsmaakt voor een tweede periode, gekenmerkt door de voltooiing van de transformatie van waterstof in helium, met de resulterende uitbreiding van haar buitenste lagen en de afkoeling van de Zon. In de laatste fase wordt haar licht aanzienlijk verminderd en haar dichtheid aanzienlijk verhoogd; dit is te observeren bij het type ster dat bekend staat als een 'witte dwerg'.

De bovenstaande data zijn slechts van belang in zoverre ze een ruwe schatting geven van de tijdsfactor die erbij betrokken is, wat echt te onthouden is en echt het belangrijkste punt van het bovenstaande is, is het begrip van een evolutie. Moderne gegevens stellen ons in staat te voorspellen dat er over een paar miljard jaar de heersende omstandigheden in het zonnestelsel niet hetzelfde zullen zijn als ze vandaag zijn. Net als andere sterren wiens transformaties zijn vastgelegd totdat ze hun eindfase bereikten, is het mogelijk om een einde aan de Zon te voorspellen.

Het tweede vers dat hierboven wordt geciteerd (soera 36, vers 38) verwees naar de Zon die haar koers volgt naar een plaats van haar eigen.

Moderne astronomie is erin geslaagd deze exact te lokaliseren en heeft er zelfs een naam aan gegeven, de Solar Apex: het zonnestelsel evolueert inderdaad in de ruimte naar een punt gesitueerd in de Constellatie van Hercules (alpha lyrae) waarvan de exacte locatie stevig is vastgesteld; het beweegt met een snelheid die al vastgesteld is op ongeveer 12 mijl per seconde.

Al deze astronomische gegevens verdienen het om genoemd te worden in relatie tot de twee verzen uit de Koran, aangezien gesteld kan worden dat ze perfect overeenkomen met moderne wetenschappelijke gegevens.

 

De Uitbreiding van het Heelal

De uitbreiding van het Heelal is de meest indrukwekkende ontdekking van de moderne wetenschap. Vandaag de dag is het een stevig gevestigd concept en het enige debat gaat over de manier waarop dit plaatsvindt.

Het werd voor het eerst voorgesteld door de algemene relativiteitstheorie en wordt ondersteund door de natuurkunde bij de examinatie van het galactische spectrum; de regelmatige beweging naar het rood gedeelte van hun spectrum kan worden verklaard door de afstand van een melkweg tot een andere. Dus de grootte van het Heelal neemt waarschijnlijk voortdurend toe en deze toename zal groter worden naarmate de melkwegstelsels verder van ons verwijderd zijn. De snelheden waarmee deze hemellichamen bewegen, kunnen in de loop van deze voortdurende uitbreiding oplopen van fracties van de snelheid van het licht tot snelheden die sneller zijn dan dit.

Het volgende vers van de Koran (soera 51, vers 47) waar God spreekt, kan wellicht vergeleken worden met moderne ideeën:

"De hemel, Wij hebben deze gebouwd met macht. Voorwaar, Wij breiden deze uit."

'Hemel' is de vertaling van het woord sama' en dit is precies de buitenaardse wereld die bedoeld wordt.

'Wij breiden deze uit' is de vertaling van het meervoudige tegenwoordige participium musi'una van het werkwoord ausa'a wat 'wijder, ruimtelijker maken, uitbreiden, uitbreiden' betekent.

Sommige vertalers die de betekenis van de laatste helft niet begrepen, geven vertalingen die mij verkeerd voorkomen, b.v. "wij geven royaal" (R. Blach're). Anderen vermoeden de betekenis, maar durven zich er niet aan te branden: Hamidullah spreekt in zijn vertaling van de Koran over de uitbreiding van de hemelen en de ruimte, maar hij voegt een vraagteken toe. Tenslotte zijn er degenen die zich in hun commentaren bewapenen met goedgekeurde wetenschappelijke meningen en de hier vermelde betekenis geven. Dit is het geval bij de Muntakab, een boek met commentaren samengesteld door de Supreme Council for Islamic Affairs, Cairo. Het verwijst in totaal ondubbelzinnige termen naar de uitbreiding van het Universum.

 

E. de verovering van de ruimte

Vanuit dit standpunt verdienen drie verzen van de Koran onze volledige aandacht. De ene drukt zonder enige spoor van ambiguïteit uit wat de mens zal bereiken op dit gebied. In de andere twee verzen verwijst God, ter wille van de ongelovigen in Mekka, naar de verrassing die ze zouden hebben als ze zich zelf naar de Hemelen konden verheffen; Hij alludeert op een hypothese die pas later zal worden gerealiseerd.

1) Het eerste van deze verzen is soera 55, vers 33: "O vergadering van Djinn en Mensen, indien jullie kunnen doordringen tot gebieden van de hemelen en de aarde, dan dringt door! Jullie zullen ze niet doordringen behalve met een Macht." [ Dit vers wordt gevolgd door een uitnodiging om Gods zegeningen te erkennen. Het vormt het onderwerp van de hele soera die de titel 'De Barmhartige' draagt.]

De hier gegeven vertaling behoeft enige verklaring:
a) Het woord 'indien' drukt in het Engels een voorwaarde uit die afhankelijk is van een mogelijkheid en ofwel een haalbaar of een onhaalbaar hypothese. De Arabische taal is in staat om een nuance in de voorwaarde aan te brengen die veel explicieter is. Er is één woord om de mogelijkheid uit te drukken (ida), een ander voor de haalbare hypothese (in) en een derde voor de onhaalbare hypothese, uitgedrukt door het woord (lau). Het betreffende vers heeft het als een haalbare hypothese, uitgedrukt door het woord (in). De Koran suggereert daarom de materiële mogelijkheid van een concrete realisatie. Dit subtiele linguïstische onderscheid sluit formeel de puur mystieke interpretatie uit die sommigen (ten onrechte) op dit vers hebben geplaatst.

b) God spreekt de geesten (jinn) en mensen (ins), en niet in essentie allegorische figuren aan.

c) 'Doordringen' is de vertaling van het werkwoord nafada gevolgd door de voorzetsel min. Volgens Kazimirski's woordenboek betekent de uitdrukking 'door een lichaam heen gaan en aan de andere kant tevoorschijn komen' (bijv. een pijl die aan de andere kant tevoorschijn komt). Het suggereert daarom een diepe doordringing en een opkomst aan de andere kant in de betreffende gebieden.

d) De Macht (sultan) die deze mannen zullen moeten bereiken om dit bedrijf te verrichten, zou van de Almachtige komen.

Er bestaat geen twijfel dat dit vers de mogelijkheid aangeeft dat mannen op een dag zullen bereiken wat we vandaag (misschien enigszins onjuist) 'de verovering van de ruimte' noemen. Men moet opmerken dat de tekst van de Koran niet alleen de doordringing door de gebieden van de Hemelen voorspelt, maar ook de Aarde, d.w.z. de verkenning van haar diepten.

2) De andere twee verzen zijn ontleend aan soera 15, (verzen 14 en 15). God spreekt over de ongelovigen in Mekka, zoals de context van dit passage in de soera laat zien:

"Zelfs al zouden Wij hen een poort naar de Hemel openen en ze zouden daarin blijven stijgen, zouden ze zeggen: onze blik is verward als in dronkenschap. Nee, wij zijn mensen die betoverd zijn."
Het bovenstaande drukt verbazing uit over een opmerkelijk schouwspel, anders dan alles wat de mens zich kan voorstellen.
De voorwaardelijke zin wordt hier ingeleid door het woord lau dat een hypothese uitdrukt die nooit gerealiseerd zou kunnen worden, voor zover het de mensen betreft die in deze verzen worden genoemd.

Wanneer we dus over de verovering van de ruimte spreken, hebben we twee passages in de tekst van de Koran: de ene ervan verwijst naar wat ooit werkelijkheid zal worden dankzij de krachten van intelligentie en vindingrijkheid die God de mens zal geven, en de andere beschrijft een gebeurtenis die de ongelovigen in Mekka nooit zullen meemaken, waardoor deze een karakter heeft van een voorwaarde die nooit gerealiseerd zal worden. De gebeurtenis zal echter door anderen worden gezien, zoals gesuggereerd in het eerste bovenstaande vers. Het beschrijft de menselijke reacties op het onverwachte schouwspel dat ruimtevaarders zullen zien: hun verwarde gezicht, als in dronkenschap, het gevoel betoverd te zijn…

Precies zo hebben astronauten deze opmerkelijke avontuur ervaren sinds de eerste menselijke ruimtevlucht rond de wereld in 1961. Het is een feit dat zodra men boven de aardatmosfeer is, de Hemelen niet langer het azuurblauwe uiterlijk hebben dat we vanaf de aarde zien, wat resulteert uit fenomenen van absorptie van het zonlicht in de lagen van de atmosfeer. De menselijke waarnemer in de ruimte boven de aardatmosfeer ziet een zwarte hemel en de aarde lijkt omgeven te zijn door een halo van blauwachtige kleur, als gevolg van dezelfde fenomenen van lichtabsorptie door de aardatmosfeer. De Maan heeft echter geen atmosfeer en verschijnt daarom in zijn ware kleuren tegen de zwarte achtergrond van de hemel. Het is dus een volledig nieuw schouwspel dat zich aan de mens in de ruimte presenteert, en de foto's van dit schouwspel zijn tegenwoordig bekend bij de moderne mens.

Ook hier is het moeilijk niet onder de indruk te zijn, bij het vergelijken van de tekst van de Koran met de gegevens van de moderne wetenschap, van verklaringen die eenvoudigweg niet kunnen worden toegeschreven aan de gedachten van een man die meer dan veertien eeuwen geleden leefde.

 

 
 

[ ] [  ] [  ]  
← Terug naar Inhoudsopgave