De Schepping van de Hemelen en de Aarde
Onofficiële machinevertaling van de Engelse uitgave (tr. Alastair D. Pannell and Maurice Bucaille); niet nagekeken. Engels origineel.
Deze verspreiding door het Boek van verwijzingen naar hetzelfde onderwerp is niet uniek voor het thema van de Schepping. Veel belangrijke onderwerpen worden op dezelfde manier behandeld in de Koran: aardse of hemelse verschijnselen, of problemen betreffende de mens die interessant zijn voor wetenschappers. Voor elk van deze thema’s is hier dezelfde inspanning geleverd om alle verzen bijeen te brengen.
Voor veel Europese commentatoren is de beschrijving van de Schepping in de Koran erg vergelijkbaar met die in de Bijbel en zijn ze best tevreden om de twee beschrijvingen naast elkaar te presenteren. Ik denk dat dit concept verkeerd is, omdat er zeer duidelijke verschillen zijn. Bij onderwerpen die allerminst onbelangrijk zijn vanuit wetenschappelijk oogpunt, vinden we in de Koran verklaringen waarvan we de equivalenten tevergeefs in de Bijbel zoeken. De laatste bevat beschrijvingen die geen equivalent hebben in de Koran.
De voor de hand liggende gelijkenissen tussen de twee teksten zijn bekend; daaronder valt het feit dat, op het eerste gezicht, het aantal dat aan de opeenvolgende fasen van de Schepping wordt toegekend, identiek is: de zes dagen in de Bijbel komen overeen met de zes dagen in de Koran. In feite is het probleem echter complexer dan dit en verdient het de moeite om er even bij stil te staan.
De Zes Perioden van de Schepping
Er is absoluut geen enkele ambiguïteit in de Bijbelse [ De Bijbelse beschrijving hier vermeld is ontleend aan de zogenaamde Sacerdotale versie die in het eerste deel van dit werk wordt besproken; de beschrijving ontleend aan de zogenaamde Jahwistische versie is samengeperst in de ruimte van een paar regels in de huidige versie van de Bijbel en is hier te onbeduidend om te worden beschouwd.] beschrijving van de Schepping in zes dagen, gevolgd door een dag van rust, de sabbat, analoog aan de dagen van de week. Het is aangetoond hoe deze manier van vertellen, beoefend door de priesters van de zesde eeuw v.Chr., diende om de mensen aan te moedigen de sabbat te observeren. Alle joden werden verwacht op de sabbat te rusten [ 'Sabbath' in het Hebreeuws betekent 'rusten'.] zoals de Heer had gedaan nadat hij had gewerkt tijdens de zes dagen van de week. Zoals de Bijbel het interpreteert, betekent het woord 'dag' het tijdsinterval tussen twee opeenvolgende zonsopgangen of zonsondergangen voor een bewoner van de Aarde. Wanneer het op deze manier wordt gedefinieerd, wordt de dag bepaald door de rotatie van de Aarde om zijn eigen as. Het is voor de hand dat er logisch gezien geen sprake kan zijn van 'dagen' zoals hierboven gedefinieerd, als het mechanisme dat ze doet verschijnen - d.w.z. het bestaan van de Aarde en zijn rotatie om de Zon - nog niet is vastgesteld in de vroege stadia van de Schepping volgens de Bijbelse beschrijving. Deze onmogelijkheid is al benadrukt in het eerste deel van het onderhavige boek. Wanneer we verwijzen naar de meeste vertalingen van de Koran, lezen we - analoog aan de Bijbelse beschrijving - dat het proces van de Schepping voor de Islamitische Openbaring ook plaatsvond over een periode van zes dagen. Het is moeilijk de vertalers kwalijk te nemen dat ze het Arabische woord hebben vertaald met zijn meest voorkomende betekenis. Zo wordt het meestal uitgedrukt in vertalingen, zodat in de Koran, vers 54, soera 7 als volgt luidt: "Uw Heer is God, Die de hemelen en de aarde in zes dagen heeft geschapen." Er zijn zeer weinig vertalingen en commentaren op de Koran die opmerken hoe het woord 'dagen' eigenlijk moet worden opgevat als 'perioden'. Het is bovendien beweerd dat als de Koranische teksten over de Schepping haar fasen verdeelden in 'dagen', dit met de opzet was om de overtuigingen over te nemen die alle joden en christenen ten tijde van de opkomst van de Islam aanhielden en om een frontale confrontatie met zo'n wijdverbreid geloof te vermijden. Zonder op welke manier deze manier van kijken te willen verwerpen, zou men het probleem misschien wat nader kunnen onderzoeken en in de Koran zelf, en meer algemeen in de taal van die tijd, de mogelijke betekenis van het woord dat veel vertalers nog steeds vertalen met het woord 'dag' yaum, meervoud ayyam in het Arabisch, nader kunnen bekijken. [ Zie tabel op de laatste pagina van dit werk voor de equivalentie tussen Latijnse en Arabische letters.] De meest voorkomende betekenis is 'dag', maar het moet benadrukt worden dat het meer neigt naar de dagelijkse lichtperiode dan naar de tijdsduur die verloopt tussen de zonsondergang van de ene dag en de volgende. Het meervoud ayyam kan betekenen, niet alleen 'dagen', maar ook 'lange tijdsduur', een onbepaalde periode van tijd (maar altijd lang). De betekenis 'periode van tijd' die het woord bevat, is elders in de Koran te vinden. Daarom het volgende: --soera 32, vers 5: ". . . in een periode van tijd (yaum) waarvan de maat een duizend jaar van uw berekening is." --soera 70, vers 4: ". . . in een periode van tijd (yaum) waarvan de maat 50.000 jaar is." Het feit dat het woord yaum een periode van tijd kon betekenen die behoorlijk afweek van de periode die wij bedoelen met het woord 'dag', viel zeer vroege commentatoren op, die uiteraard niet de kennis bezaten die wij vandaag de dag hebben over de lengte van de stadia in de vorming van het Universum. Zo dacht Abu al Su'ud bijvoorbeeld in de zestiende eeuw A.D., die geen idee had van de dag zoals gedefinieerd astronomisch in termen van de rotatie van de aarde, dat bij de schepping een verdeling moest worden overwogen die niet in dagen verliep zoals we de term meestal gebruiken, maar in 'gebeurtenissen' (in het Arabisch nauba). Moderne commentatoren zijn teruggegaan naar deze interpretatie. Yusuf Ali (1934), in zijn commentaar op elk van de verzen dat de stadia in de schepping behandelt, benadrukt het belang om het woord, elders geïnterpreteerd als 'dagen', in werkelijkheid te laten verwijzen naar 'zeer lange Periodes, of Tijden, of Eonen'. Het is dus mogelijk te zeggen dat in het geval van de schepping van de wereld de Koran ruimte laat voor lange periodes van tijd, er zes zijn. Het is voor de moderne wetenschap duidelijk niet mogelijk gebleken om het feit vast te stellen dat de ingewikkelde stadia in het proces dat leidt tot de vorming van het Universum er zes waren, maar het heeft wel duidelijk laten zien dat er lange periodes van tijd waren betrokken, vergeleken waarmee 'dagen' zoals wij ze opvatten belachelijk zouden zijn. Een van de langste passages van de Koran, die over de schepping handelt, beschrijft deze door een verslag van aardse gebeurtenissen en een van hemelse gebeurtenissen naast elkaar te plaatsen. De betreffende verzen zijn verzen 9 tot en met 12, soera 41: (God spreekt tot de Profeet)
Deze vier verzen van soera 41 bevatten verschillende punten waar we op terug zullen komen. De aanvankelijk gasvormige toestand van hemellichaam materie en de zeer symbolische definitie van het aantal hemels als zeven. We zullen de betekenis achter dit cijfer zien. Ook van symbolische aard is de dialoog tussen God enerzijds en de oerhemel en aarde anderzijds. Hier is het echter slechts om de onderwerping van de Hemelen en de Aarde tot goddelijke bevelen uit te drukken, nadat ze waren gevormd. Critici hebben in deze passage een tegenstrijdigheid gezien met de verklaring van de zes perioden van de Schepping. Door de twee perioden van de vorming van de Aarde toe te voegen aan de vier perioden van de verspreiding van haar onderhoud naar de inwoners, plus de twee perioden van de vorming van de Hemelen, komen we op acht perioden uit. Dit zou dan in tegenspraak zijn met de zes perioden die hierboven worden genoemd. In feite echter, leidt deze tekst, die de mens aanzet tot reflectie op goddelijke Almacht, beginnend met de Aarde en eindigend met de Hemelen, twee secties aan die worden uitgedrukt door het Arabische woord tumma', vertaald als 'meerover', maar dat ook 'verder' of 'dan' kan betekenen. De betekenis van een 'sequentie' kan dus worden geïmpliceerd, verwijzend naar een reeks gebeurtenissen of een serie van de menselijke reflecties op de hier vermelde gebeurtenissen. Het kan eveneens een eenvoudige verwijzing zijn naar gebeurtenissen naast elkaar geplaatst zonder de intentie om de notie van de ene die op de andere volgt, aan te brengen. Hoe dan ook, de perioden van de Schepping van de Hemelen kunnen even gemakkelijk samenvallen met de twee perioden van de creatie van de Aarde. Later zullen we onderzoeken hoe het basale proces van de vorming van het Universum in de Koran wordt gepresenteerd en we zullen zien hoe het gezamenlijk kan worden toegepast op de Hemelen en de Aarde in overeenstemming met moderne ideeën. We zullen dan beseffen hoe perfect redelijk deze manier is om de gelijktijdige aard van de hier beschreven gebeurtenissen te begrijpen. Er lijkt geen tegenstrijdigheid te zijn tussen de passage die hier wordt geciteerd en het concept van de vorming van de wereld in zes fasen dat in andere teksten in de Koran te vinden is.
|
De Koran legt geen volgorde vast voor de schepping van de aarde en de hemelen.In de twee passages uit de Koran die hierboven worden geciteerd, werd in een van de verzen verwezen naar de Schepping van de Hemelen en de Aarde (soera 7, vers 54), en elders naar de Schepping van de Aarde en de Hemelen (soera 41, verzen 9 tot 12). De Koran legt dus niet noodzakelijkerwijs een volgorde vast voor de Schepping van de Hemelen en de Aarde. Het aantal verzen waarin de Aarde als eerste wordt genoemd, is vrij klein, bijv. soera 2, vers 29 en soera 20, vers 4, waar een verwijzing wordt gemaakt naar "Hem Die de aarde en de hoge hemelen schiep". Het aantal verzen waarin de Hemelen vóór de Aarde worden genoemd, is daarentegen veel groter: (soera 7, vers 54; soera 10, vers 3; soera 11, vers 7; soera 25, vers 59; soera 32, vers 4; soera 50, vers 38; soera 57, vers 4; soera 79, verzen 27 tot 33; soera 91, verzen 5 tot 10). In feite is er, afgezien van soera 79, geen enkele passage in de Koran die een duidelijke volgorde vastlegt; een eenvoudige coördinerende conjunctie (wa) betekent 'en' of het woord tumma dat, zoals in de bovenstaande passage is gebleken, zowel een eenvoudige juxtapositie als een sequentie kan aangeven. Voor zover ik kan zien, is er slechts één passage in de Koran waarin een duidelijke volgorde tussen verschillende gebeurtenissen in de Schepping wordt vastgesteld. Het is te vinden in verzen 27 tot 33, soera 79: "Zijn jullie moeilijker te scheppen, of de hemel (die) God bouwde? Hij verhoogde zijn luifel en vormde hem met harmonie. Hij maakte de nacht donker en bracht de ochtend aan. En daarna (ba' da dalika) spreidde Hij hem uit. Van daaruit trok Hij zijn water en zijn weidegrond. En de bergen heeft Hij vast bevestigd. Goed voor jullie en jullie vee." Deze lijst van aardse gaven van God aan de mens, die tot uitdrukking komt in een taal die geschikt is voor boeren of nomaden op de Arabische Schiereiland, wordt voorafgegaan door een uitnodiging om na te denken over de schepping van de hemelen. De verwijzing naar het stadium waarin God de aarde spreidt en bewerkbaar maakt, is zeer precies in de tijd gesitueerd na het afwisselen van dag en nacht. Twee groepen worden hier dus aangeduid, één van hemelse verschijnselen en de andere van aardse verschijnselen in de tijd gearticuleerd. De hier gemaakte verwijzing impliceert dat de aarde noodzakelijkerwijs bestond voordat deze werd uitgespreid en dat deze dus bestond toen God de Hemelen schiep. Het idee van een concomitance ontstaat dus uit de hemelse en aardse evoluties met de verwevenheid van de twee verschijnselen. Daarom moet men geen bijzondere betekenis toekennen aan de verwijzing in de Koran naar de Schepping van de Aarde vóór de Hemelen of de Hemelen vóór de Aarde: de positie van de woorden beïnvloedt niet de volgorde waarin de Schepping plaatsvond, tenzij dit echter specifiek wordt vermeld.
|
Het basisproces van de vorming van het universum en de resulterende samenstelling van de wereldenDe Koran presenteert in twee verzen een beknopte synthese van de verschijnselen die het basisproces van de vorming van het Universum vormden. "Zien de ongelovigen niet dat de hemelen en de aarde verbonden waren, en dat Wij ze uiteen sloten en dat Wij al het levende uit het water brachten? Zullen ze dan niet geloven?" --soera 41, vers 11. God ordent de Profeet te spreken na hem te hebben uitgenodigd om na te denken over het onderwerp van de schepping van de aarde: "Daarnaast (God) wendde zich tot de Hemel toen het rook was en zei tegen het en tegen de aarde . . ." We zullen terugkeren naar de waterige oorsprong van het leven en deze onderzoeken samen met andere biologische problemen die door de Koran worden opgeworpen. De belangrijkste dingen om op dit moment te onthouden zijn de volgende. a) De verklaring van het bestaan van een gasvormige massa met fijne deeltjes, want zo moet het woord 'rook' (dukan in het Arabisch) worden geïnterpreteerd. Rook bestaat over het algemeen uit een gasvormige onderlaag, plus, in meer of minder stabiele suspensie, fijne deeltjes die bij hoge of lage temperaturen tot vaste en zelfs vloeibare toestanden van materie kunnen behoren; b) De verwijzing naar een scheidingsproces (fatq) van een primaire enkele massa waarvan de elementen aanvankelijk aan elkaar waren verbonden (ratq). Het moet worden opgemerkt dat in het Arabisch 'fatq' de actie is van breken, verspreiden, scheiden, en dat 'ratq' de actie is van het aan elkaar smeden of binden van elementen om een homogene geheel te vormen. Dit concept van de scheiding van een geheel in verschillende delen wordt in andere passages van het Boek genoemd met betrekking tot meervoudige werelden. Het eerste vers van de eerste soera in de Koran verklaart, na de openingsinvoeging, het volgende: "In de naam van God, de Barmhartige, de Genadevolle", "Lof zij God, Heer der Werelden." De termen 'werelden' komt tientallen keren in de Koran voor. De Hemelen worden ook als meervoud aangeduid, niet alleen vanwege hun meervoudsvorm, maar ook vanwege hun symbolische numerieke hoeveelheid. 7. Dit getal wordt 24 keer gebruikt in de Koran voor verschillende numerieke hoeveelheden. Het draagt vaak de betekenis van 'veel' met zich mee, hoewel we niet precies weten waarom deze betekenis aan het cijfer werd toegekend. De Grieken en Romeinen lijken ook het getal 7 te hebben gebruikt om een ongedefinieerd idee van veelvoudigheid te betekenen. In de Koran verwijst het getal 7 naar de Hemelen (samawat) zelf. Het wordt op zichzelf begrepen als 'Hemelen'. De 7 wegen van de Hemelen worden eenmaal genoemd: --soera 2, vers 29: --soera 23, vers 17: --soera 67, vers 3: --soera 71, vers 15-16: --soera 78, vers 12: Hier is de brandende lamp de Zon. Er zijn dus vele Hemelen en Aardes, en het komt de lezer van de Koran niet als een geringe verrassing om te vinden dat er aardes zoals de onze in het Universum kunnen bestaan, een feit dat in onze tijd nog niet door de mens is geverifieerd. Er zijn dus vele Hemelen en Aardes, en het komt de lezer van de Koran niet als een geringe verrassing om te vinden dat er aardes zoals de onze in het Universum kunnen bestaan, een feit dat door de mens in onze tijd nog niet is geverifieerd. Vers 12 van soera 65 voorspelt echter het volgende: Aangezien 7 een onbepaalde veelvoudheid aanduidt (zoals we reeds gezien hebben), is het mogelijk te concluderen dat de Koranische tekst duidelijk het bestaan van meer dan één enkele Aarde aanduidt, onze eigen Aarde (ard); er zijn anderen zoals die in het Universum. Een andere observatie die de lezer van de Koran in de twintigste eeuw wellicht kan verrassen, is het feit dat verzen verwijzen naar drie groepen dingen die geschapen zijn, d.w.z. [ . --dingen op de Aarde --soera , vers ; --soera 20, vers 6; --soera 25, vers 59: --soera 32, vers 4: --soera 50, vers 38: De verwijzing in de Koran naar 'wat er tussen de Hemelen en de Aarde is' wordt opnieuw gevonden in de volgende verzen: soera 21, vers 16; soera 44, verzen 7 en 38; soera 78, vers 37; soera 15, vers 85; soera 46, vers 3; soera 43, Vers 85. De verwijzing in de Koran naar 'wat er tussen de Hemelen en de Aarde is' is opnieuw te vinden in de volgende verzen: soera 21, vers 16; soera 44, verzen 7 en 38; soera 78, vers 37; soera 15, vers 85; soera 46, vers 3; soera 43, Vers 85. Deze Schepping buiten de Hemelen en buiten de Aarde, die vele malen wordt genoemd, is a priori moeilijk voor te stellen. Om deze verzen te begrijpen, moet men verwijzen naar de meest recente menselijke observaties over het bestaan van kosmisch, extra-galactisch materiaal en men moet inderdaad teruggaan naar ideeën die zijn vastgesteld door de moderne wetenschap over de vorming van het Universum, beginnend met het eenvoudigste en overgaand naar het meest complexe. Dit is het onderwerp van het volgende alinea. Voordat we overgaan op deze puur wetenschappelijke zaken, is het raadzaam om de belangrijkste punten te herhalen waarover de Koran ons informatie geeft over de Schepping. Volgens de voorafgaande citaten zijn deze als volgt:
|
Enige moderne wetenschappelijke gegevens betreffende de vorming van het universum
|
Confrontatie met de gegevens in de Koran betreffende de scheppingWe zullen de vijf hoofdpunten onderzoeken waarin de Koran informatie geeft over de Schepping.
Hoewel niet alle vragen die door de beschrijvingen in de Koran worden opgeworpen, volledig zijn bevestigd door wetenschappelijke gegevens, is er in ieder geval absoluut geen tegenstelling tussen de gegevens in de Koran over de Schepping en de moderne kennis over de vorming van het Universum. Dit feit verdient de nadruk voor de Koranische Openbaring, terwijl het heel duidelijk is dat de huidige tekst van het Oude Testament gegevens bevat over dezelfde gebeurtenissen die vanuit wetenschappelijk oogpunt onaanvaardbaar zijn. Het is nauwelijks te verwonderen, aangezien de beschrijving van de Schepping in de Sacerdotale versie van de Bijbel [ Deze tekst overschaduwt volledig de weinige regels die in de Jahwistische versie staan. Deze laatste is te kort en te vaag voor de wetenschapper om er rekening mee te houden.] werd geschreven door priesters ten tijde van de deportatie naar Babylon die de al eerder beschreven legalistische bedoelingen hadden en daarom een beschrijving samenstelden die aansloot bij hun theologische opvattingen. Het bestaan van zo'n enorm verschil tussen de Bijbelse beschrijving en de gegevens in de Koran betreffende de Schepping verdient nogmaals de nadruk, gezien de volstrekt ongegronde beschuldigingen die sinds het begin van de islam tegen Mohammed zijn geuit, ten bewijs dat hij de Bijbelse beschrijvingen heeft gekopieerd. Voor zover de Schepping betreft, is deze beschuldiging volstrekt ongegrond. Hoe had een man die veertienhonderd jaar geleden leefde, de bestaande beschrijving zozeer kunnen corrigeren dat hij wetenschappelijk onjuist materiaal elimineerde en, uit eigen beweging, verklaringen deed die de wetenschap pas thans in staat is te verifiëren? Deze hypothese is volstrekt onhoudbaar. De beschrijving van de Schepping die in de Koran wordt gegeven, wijkt aanzienlijk af van die in de Bijbel.
|
Antwoorden op bepaalde bezwarenOnbetwistbaar bestaan er overeenkomsten tussen verhalen die betrekking hebben op andere onderwerpen, met name religieuze geschiedenis, in de Bijbel en in de Koran. Het is bovendien interessant om vanuit dit oogpunt te noteren dat niemand Jezus ervan beschuldigt dezelfde soort feiten en Bijbelse leerstellingen over te nemen. Dit weerhoudt de mensen in het Westen er uiteraard niet van om Mohammed ervan te beschuldigen dergelijke feiten in zijn onderwijs te noemen met de suggestie dat hij een oplichter is omdat hij ze presenteert als een Openbaring. Voor zover het bewijs dat Mohammed in de Koran heeft gereproduceerd wat hem door de rabbijnen was verteld of gedicteerd, evenveel inhoud heeft als de bewering dat een christelijke monnik hem een goede religieuze opleiding heeft gegeven. Men zou het goed doen om te herlezen wat R. Blach're in zijn boek, Het probleem van Mohammed (Le Probl'me de Mahomet) [ Pub. Presses Universitaires de France, Parijs, 1952.], te zeggen heeft over deze 'fabel'. Een hint van een overeenkomst wordt ook aangevoerd tussen andere uitspraken in de Koran en overtuigingen die teruggaan tot een zeer lange periode, waarschijnlijk veel langer dan de Bijbel. Algemener gezegd zijn er sporen gezocht van bepaalde kosmogonische mythen in de Heilige Schrift; bijvoorbeeld het geloof van de Polynesiërs in het bestaan van oerwateren die bedekt waren met duisternis totdat ze scheidden toen licht verscheen; aldus werden Hemel en Aarde gevormd. Deze mythe wordt vergeleken met de beschrijving van de Schepping in de Bijbel, waar onmiskenbaar een overeenkomst is. Het zou echter oppervlakkig zijn om dan de Bijbel ervan te beschuldigen dat deze van de kosmogonische mythe heeft overgenomen. Eveneens oppervlakkig is het om het Koranische concept van de deling van het oer materiaal dat de Universele heelheid in haar aanvankelijke fase vormt - een concept dat door de moderne wetenschap wordt aangehangen - te zien als iets dat afkomstig is van verschillende kosmogonische mythen in één of andere vorm die er iets dat op lijkt, mee uitdrukt. Het is de moeite waard om deze mythische overtuigingen en beschrijvingen nader te analyseren. Vaak verschijnt er een eerste idee onder hen dat op zichzelf redelijk is, en in sommige gevallen wordt dit bevestigd door wat we vandaag de dag weten (of denken te weten) als waar, behalve dat er fantastische beschrijvingen aan de mythe worden toegevoegd. Dit is het geval bij het vrij alomtegenwoordige concept van de Hemel en de Aarde die oorspronkelijk verenigd waren en vervolgens gescheiden werden. Wanneer, zoals in Japan, de afbeelding van het ei plus een uiting van chaos aan de bovenstaande wordt toegevoegd met het idee van een zaadje binnen het ei (zoals voor alle eieren), dan maakt de fantasierijke toevoeging dat het concept alle gelijkenis met serieusheid verliest. In andere landen wordt het idee van een plant ermee geassocieerd; de plant groeit en verheft daardoor de hemel en scheidt de Hemel van de Aarde. Ook hier geeft de fantasievolle kwaliteit van de toegevoegde details de mythe zijn zeer kenmerkende karakter. Desondanks blijft een gemeenschappelijk kenmerk bestaan, namelijk de notie van een enkele massa aan het begin van het evolutionaire proces dat leidt tot de vorming van het Universum, dat vervolgens verdeeld werd om de verschillende 'werelden' te vormen die we vandaag de dag kennen. De reden waarom deze kosmogonische mythen hier worden genoemd, is om te benadrukken hoe ze zijn verfraaid door de verbeelding van de mens en om het fundamentele verschil tussen hen en de uitspraken in de Koran over hetzelfde onderwerp te laten zien. De laatste zijn vrij van enige van de grillige details die deze overtuigingen begeleiden; integendeel, ze worden gekenmerkt door de sobere kwaliteit van de woorden waarin ze worden gemaakt en hun overeenstemming met wetenschappelijke gegevens. Zulk soort uitspraken in de Koran betreffende de Schepping, die bijna veertien eeuwen geleden verschenen, lenen zich uiteraard niet tot een menselijke verklaring.
|
|
← Terug naar Inhoudsopgave |